پیام آذری - رئیس دانشگاه تبریز گفت:برنامهریزی اصولی و پایدار شرط اصلی موفقیت در احیای دریاچه ارومیه است.
به گزارش خبرگزاری صداوسیما مرکز آذربایجان شرقی ،محمدتقی اعلمی رئیس دانشگاه تبریز در دومین نشست کارگروه ملی نجات دریاچه ارومیه در دانشگاه تبریز با اشاره به بارندگیهای اخیر در منطقه اظهار داشت:هرچند این بارشها موجب ایجاد گشایشهایی موقت شده است اما تجربه سالهای گذشته نشان میدهد که نباید به این بارندگیهای مقطعی دل خوش کرد.
وی تاکید کرد که برنامهریزی اصولی و پایدار شرط اصلی موفقیت در احیای دریاچه ارومیه است.
رئیس دانشگاه تبریز گفت:بازنگری در سیاستهای بخش کشاورزی و ارتقای بهرهوری مصرف آب از مهمترین محورهایی است که باید در دستور کار ستاد احیا و کمیته علمی قرار گیرد.
وی افزود: با مدیریت صحیح منابع، رعایت حقابهها و برنامهریزی منسجم میتوان به احیای تدریجی دریاچه ارومیه امیدوار بود.
رضا رحمانی استاندار آذربایجانغربی و دبیر کارگروه نجات دریاچه ارومیه نیز در این نشست با اشاره به روند اقدامات انجام شده در مسیر احیای دریاچه ارومیه اظهار کرد: طی ماههای گذشته با مشارکت دانشگاهها، دستگاههای اجرایی و جمعی از صاحبنظران جلسات متعددی برگزار شده و از ظرفیتهای علمی و اجرایی موجود به صورت هدفمند استفاده شده است. این تعاملات منجر به شکلگیری یک جمعبندی نسبتاً جامع درباره مسیر پیشرو شده که اکنون مبنای تصمیمگیریها قرار دارد.
وی با تاکید بر اینکه بخش قابل توجهی از این اقدامات حاصل همکاری دانشگاهها و نخبگان علمی است افزود: نتایج حاصل از آنها در تصمیمسازیهای کلان مورد استفاده قرار گرفته است. آنچه اهمیت دارد استمرار این همافزایی است.
استاندار آذربایجانغربی با اشاره به برگزاری جلسه آتی ستاد احیای دریاچه ارومیه با حضور معاون اول رئیسجمهور گفت:این جلسه از منظر جمعبندی نهایی و ارائه گزارش عملکرد دستگاهها اهمیت بالایی دارد. گزارش جامعی در حدود ۱۲۰ صفحه تهیه شده که مبنای بررسی اقدامات وزارتخانهها از جمله جهاد کشاورزی، نیرو و سازمان برنامه و بودجه خواهد بود.
رحمانی با بیان اینکه بخش عمدهای از جمعبندیها انجام شده است اظهار کرد: محور اصلی تمام برنامهها باید کاهش مصرف آب و هدایت منابع آبی به سمت دریاچه باشد. هرگونه اقدام سختافزاری و نرمافزاری یا فناورانه از جمله استفاده از فناوریهای نوین تنها زمانی اثربخش خواهد بود که به کاهش واقعی مصرف آب منجر شود.
وی در تشریح نمونهای از اقدامات عملی گفت:در دشت مهاباد با مصرف سالانه حدود ۱۷۵ میلیون مترمکعب آب، برنامهای سهساله طراحی شده که با سرمایهگذاری حدود سه همت میتواند مصرف را به حدود ۴۵ میلیون مترمکعب کاهش دهد و زمینه آزادسازی بیش از ۱۲۰ میلیون مترمکعب آب را فراهم کند؛ آبی که باید به دریاچه ارومیه اختصاص یابد.
دبیر کارگروه نجات دریاچه ارومیه همچنین به تصویب منابع مالی برای اجرای این برنامهها اشاره کرد و افزود: بخشی از این اعتبارات در قالب مصوبات اخیر پیشبینی شده و همزمان پروژههایی با مشارکت بینالمللی از جمله با حمایت منابع مالی ژاپن در حال اجراست. دانشگاه ارومیه نیز در قالب اجرای پایلوتهای علمی نقش موثری ایفا کرده است.
رحمانی با تاکید بر اهمیت بعد اجتماعی احیای دریاچه خاطرنشان کرد:موفقیت این برنامهها بدون همراهی مردم امکانپذیر نیست. موضوعات اجتماعی و اقناع افکار عمومی باید در کانون توجه قرار گیرد. تجربههای جهانی نیز نشان میدهد که در اجرای طرحهای ملی دستکم ۶۰ درصد جامعه هدف باید در جریان اهداف قرار گرفته و با آن همراه شوند.
رحمانی با اشاره به اقدامات انجامشده در حوزه کشاورزی اظهار کرد:در برخی از مناطق طرحهایی اجرا شده که تاکنون حدود ۲ هزار و دویست هکتار را پوشش داده است اما این طرحها باید همزمان با توسعه صنایع وابسته، صنایع تبدیلی و برنامههای اجتماعی اجرا شود.
وی افزود: اکنون راهاندازی هنرستانهای کشاورزی مطرح است اما باید روشن شود که این مراکز دقیقاً قرار است چه مسئلهای از روستا را حل کنند.
استاندار آذربایجانغربی با اشاره به نتایج مشورتهای انجامشده با سازمان فائو گفت:در گفتگوهای مفصل با نماینده فائو تجربه کشورهای مختلف مورد بررسی قرار گرفت.جمعبندی آنها نیز کاملاً روشن بود اینکه کشاورز باید بهصورت ملموس احساس کند که با کاهش مصرف آب درآمدش افزایش مییابد.
وی ادامه داد: بر اساس تجربیات جهانی و توصیه کارشناسان کشاورزی باید بهگونهای بازطراحی شود که هم بهرهوری آب افزایش یابد و هم معیشت کشاورز تقویت شود.
وی با اشاره به اهمیت و نقش زیرساختهای سختافزاری در اجرای برنامه ها گفت:امروز به درستی تاکید میشود که حوزههای نرمافزاری، اجتماعی و مدیریتی از اهمیت بیشتری برخوردارند.اگر کل حوضه آبریز را در نظر بگیریم روشن است که بدون اصلاح الگوی کشت و رفتار بهرهبرداران، هیچ طرحی به نتیجه پایدار نخواهد رسید. متأسفانه امروز هم در آذربایجان شرقی و هم در آذربایجان غربی بیشترین سطح باغات به محصولاتی اختصاص یافته که مصرف آب بالایی دارند. بررسیهای آماری نشان میدهد که طی ۱۰ سال اخیر بهویژه از سال ۱۳۹۸ به بعد سطح این باغات بهطور قابلتوجهی افزایش یافته است.
رحمانی ادامه داد: محصولاتی مانند سیب، شلیل و هلو اکنون سهم بسیار بالایی در الگوی کشت منطقه دارند در حالی که محصولاتی مانند انگور که در گذشته محصول غالب منطقه بوده بهشدت کاهش یافتهاند. همچنین محصولاتی مانند چغندرقند و یونجه که جزو پرمصرفترین محصولات از نظر آب هستند، بخش قابلتوجهی از اراضی کشاورزی را به خود اختصاص دادهاند؛ بهطوری که بیش از ۵۰ درصد سطح زیر کشت منطقه به همین چند قلم محدود میشود.
استاندار آذربایجانغربی در ادامه به موضوع منابع مالی اشاره کرد و گفت: بحث تامین مالی یکی از محورهای اصلی ماست. البته نگاه ما این نیست که صرفاً با پول همه مشکلات حل میشود اما نمیتوان نقش آن را نادیده گرفت.
وی با اشاره به ظرفیتهای جدید تامین مالی خاطرنشان کرد: یکی از ظرفیتهای مهم استفاده از ابزارهایی مانند اعتبار مالیاتی است که این ظرفیت میتواند نقش موثری در جذب منابع ایفا کند. ما در استان آذربایجانغربی این مسیر را آغاز کردهایم و در حال مذاکره و جذب منابع از بخشهای مختلف هستیم. هدف ما این است که از همه ظرفیتهای ممکن برای پیشبرد برنامههای احیای دریاچه ارومیه استفاده کنیم.
رحمانی با تاکید بر ضرورت تمرکز بر موضوع دریاچه ارومیه اظهار کرد: پیشنهاد من این است که همه ظرفیتها را بر موضوع احیای دریاچه متمرکز کنیم. دلیل تاکید من بر این موضوع بهویژه برای استان آذربایجان شرقی آن است که این استان از نظر اقتصادی و صنعتی ظرفیتهای بزرگتری دارد و واحدهای صنعتی قابلتوجهی در آن فعال هستند. از این رو میتوان از این ظرفیتها استفاده کرد.
استاندار آذربایجانغربی ادامه داد: امروز فرصت مناسبی برای جمعبندی و اقدام داریم.در اطراف دریاچه پروژههای متعددی تعریف شده اما همه آنها نیازمند منابع مالی هستند. دولت بهتنهایی نمیتواند همه هزینهها را تامین کند؛ از همینرو استفاده از ابزارهایی مانند اعتبار مالیاتی و مشارکت مردمی اهمیت زیادی دارد. این مشارکت صرفاً مالی نیست بلکه نوعی احساس تعلق و مسئولیت اجتماعی ایجاد میکند. حتی کمکهای کوچک مردمی میتواند اثر روانی و اجتماعی بزرگی داشته باشد.
استاندار آذربایجانغربی با اشاره به نقش دانشگاهها گفت:در این مسیر همکاری با دانشگاهها بسیار حیاتی است. ما قراردادهایی با دانشگاه تبریز و دانشگاه ارومیه منعقد کردهایم و از آنها خواستهایم که به صورت مستقیم وارد میدان شوند. این همکاریها صرف مشاورهای نیست، بلکه از مرحله طراحی تا اجرا و نظارت را شامل میشود. حتی از دانشگاههای خارج از استان و کشور نیز دعوت کردهایم تا تجربیات خود را در اختیار ما قرار دهند.
وی افزود: یکی از اقدامات مهم انعقاد تفاهمنامه با سازمان فائو و همچنین تعریف پروژههای مشخص با دانشگاهها بود. در این مسیر ما از دانشگاهها خواستیم که خودشان طرح ارائه دهند، اجرا کنند و بر روند آن نظارت داشته باشند. این نگاه باعث میشود مسئولیتپذیری و اثربخشی افزایش یابد.
رحمانی با اشاره به موضوع تامین مالی گفت: در کنار منابع دولتی به دنبال استفاده از ابزارهایی مانند اعتبار مالیاتی و مشارکت بخش خصوصی هستیم. حتی پیشنهاد تشکیل یک صندوق مستقل برای حمایت از پروژههای احیای دریاچه مطرح شده تا امکان جذب کمکهای مردمی و غیردولتی فراهم شود.
وی تاکید کرد: احیای دریاچه ارومیه یک پروژه مقطعی نیست، بلکه یک ماموریت ملی و بلندمدت است. این مسیر نیازمند مشارکت دولت، دانشگاه، بخش خصوصی و مردم است. اگر بتوانیم این همافزایی را ایجاد کنیم میتوان امیدوار بود که دریاچه دوباره جان بگیرد و به نقطهای پایدار برسد.
رحمانی با اشاره به روند بررسی و تصویب طرحها اظهار کرد: برخی طرحها به دلیل نداشتن پشتوانه علمی تایید نشدند و کنار گذاشته شدند. برای طرحهای جدید نظرات کارشناسان دریافت شد و تفاهمنامه ای برای ایجاد سامانه مدیریت تصمیمگیری در حوضه آبریز امضا شد که تامین مالی آن از منابع داخلی انجام شده است.
وی افزود: در حوزه پایش اقلیمی و هواشناسی نیز سرمایهگذاری قابل توجهی انجام شده است. بیش از ۵۰۰ میلیارد ریال برای راهاندازی ایستگاههای اقلیمشناسی و بارانسنجی هزینه شده و تجهیزات پیشرفتهای از کشورهای مختلف تهیه شده است تا دادههای دقیقتری در اختیار تصمیمگیران قرار گیرد.
رحمانی با اشاره به اینکه اطلس مخاطرات طبیعی استان آذربایجانغربی نیز با همکاری دانشگاه ارومیه تهیه و رونمایی شد که یکی از اقدامات مهم دوره اخیر به شمار میرود افزود: همچنین پروژه آبیاری زیرسطحی و هوشمندسازی کشاورزی در سطح هزار هکتار با همکاری سازمان جهاد کشاورزی و دانشگاه ارومیه در جریان است که بخشی از آن بهصورت پایلوت اجرا شده و در سفر اخیر رئیسجمهور نیز مورد تایید قرار گرفت.
وی ادامه داد: بهرهگیری از فناوریهای نوین از جمله فناوریهای ماهوارهای از دیگر محورهای مهم ما بوده است. در همین راستا با پژوهشگاه فضایی ایران و یک شرکت دانشبنیان مستقر در ارومیه تفاهمنامهای منعقد شد تا از دادههای ماهوارهای برای مدیریت منابع آب و افزایش بهرهوری کشاورزی استفاده شود. این تفاهمنامه در حضور مسئولان ذیربط و در جریان سفر رئیسجمهور به امضا رسید.
رحمانی گفت: همه این اقدامات در چارچوب یک نگاه منسجم و مبتنی بر دانش انجام شده و هدف آنها ایجاد زیرساخت تصمیمسازی دقیق است. بخش قابل توجهی از این اقدامات با مشارکت دانشگاهها انجام شده و تلاش ما این بوده که از ظرفیت علمی کشور حداکثر استفاده را ببریم.
وی در پایان به موضوع بودجه اشاره کرد و گفت: در حوزه تامین منابع مالی نیز پیگیریهای جدی انجام شده است. برای سال ۱۴۰۵ مکاتبات لازم با ریاست محترم جمهوری انجام شده و درخواست ایجاد ردیف بودجه مستقل مطرح شده است و از مسیرهای مختلف از جمله مدیریت بحران و سایر ردیفهای قانونی در حال پیگیری هستیم. هدف این است که منابع پایدار و مشخصی برای اجرای برنامههای احیای دریاچه در نظر گرفته شود و این موضوع با جدیت دنبال میشود.