پیام آذری

آخرين مطالب

خروش ملت علیه امتیاز استعماری تنباکو مقالات

خروش ملت علیه امتیاز استعماری تنباکو
  بزرگنمايي:

پیام آذری -

پیام آذری


ناظم الاسلام کرمانی در کتاب تاریخ بیداری ایرانیان می نویسد که «در سنه 1309 کمپانی رژی امتیاز دخانیات را از ناصرالدین شاه گرفت ... و در عوض چند کرور به شاه و درباریان داد ... بزرگان ایران از علماء و غیرهم بر معایب و وخامت این عمل واقف شدن که امروز دخانیات محدود شد فردا نمک و روز دیگر هیزم و ذغال و آب و غیره و به ازای آن مبالغی گرفته خواهد شد و صرف آبادی مملکت نخواهد شد یا تفاوت مواجب فلان شاهزاده است، ملت متضرر شده و نفع را خارجه برده و بر مملکت هم تسلط و نفوذ تامی حاصل خواهند کرد» و ماجرا اینگونه بود که در سومین سفر ناصرالدین شاه به فرنگ و توقف او در انگلیس پیشنهاد اعطای امتیاز توتون و تنباکوی ایران به انگلیس مطرح شده و قرار آن نیز گذاشته می شود.
دولت انگلیس به شیوه مرسوم خود فردی به نام تالبوت را به عنوان طرف قرارداد معرفی می کند. پس از بازگشت شاه، تالبوت نیز در صدر یک سندیکای ساختگی و خلق الساعه وارد تهران می شود و در سفارت انگلیس اقامت می گزیند و از آن جا مذاکرات مربوط به امتیاز را پی می گیرد و سرانجام امتیاز انحصاری توتون و تنباکوی ایران در 15 ماده تنظیم و به امضای ناصرالدین شاه می رسد اما این تازه اول ماجرا بود.
شیراز؛ آغازگر مخالفت علیه امتیاز تنباکو
انعقاد قرارداد رژی و انتشار خبر آن باعث شد تا موجی از مخالفت ها در کشور از فارس شروع شود و در ادامه به تهران، اصفهان، تبریز و ... برسد. این مخالفت ها به گونه ای بود که «علی اکبر فال اسیری» یکی از مجتهدان در شیراز بر بالای منبر از زیر عبا به نشانه جهاد شمشیر بیرون کشید و فریاد برآورد: موقع جهاد عمومی است. ای مردم بکوشید تا جامه زنان نپوشید. من یک شمشیر و دو قطره خون دارم هر بیگانه ای را که برای انحصار دخانیات به شیراز بیاید شکمش را با این شمشیر پاره خواهم کرد.
در حالی که ماموران انگلیسی در نزدیکی شیراز اقامت داشتند، شور و هیجان به اوج خود رسید. جمع زیادی از مردم مغازه های خود را تعطیل کردند و تحت رهبری آیت‌الله سیدعلی‌اکبر فال اسیری در مسجد وکیل جمع شدند و اعمال دولت مرکزی را تقبیح کردند. سید در سخنانی پرشور، مخالفت خود را با ورود هیات انگلیسی به شیراز اعلام کرد. این اعتراض، امری بی‌سابقه بود. سیدعلی‌اکبر را از راه بوشهر به بصره منتقل کردند. به این ترتیب بهانه‌ای دیگر به دست بازاریان افتاد. آنها بازار را تعطیل و در صحن احمدبن موسی(ع) اجتماع کردند.
تظاهرات مردم در مخالفت با انعقاد قرارداد رژی در شیراز بسیار گسترده بود. به این صورت که حدود چهار هزار شهروند از زنان و مردان این شهر در تلگرافخانه و مرقد شاهچراغ در اعتراض به ورود نماینده رژی به شیراز تجمع کردند اما به طرف آنها تیراندازی شد که در این تیراندازی چند تن از جمله یک زن و دختر بچه به ضرب گلوله پلیس کشته شدند.
زنان مسلح تبریز علیه امتیاز تنباکو
در تبریز وقتی مردم از انعقاد قرارداد آگاه شدند، دست به اعتراض زدند. بیشتر قیام کنندگان تبریزی از طبقات پایین جامعه بودند. در این شهر زنان به رهبری زینت پاشا در این قیام حضور داشتند.
در جریان قیام، مردم تبریز برای نشان دادن اعتراض خود به انعقاد این امتیاز اقتصادی اقدام به بستن بازار کردند زیرا بستن بازار به عنوان یک مرکز تجاری در پیروزی جنبش اهمیت بسیاری داشت. پس از چند روز نیروهای دولت در صدد گشودن بازار برآمدند و با ایجاد رعب و وحشت در میان بازاریان مردم موفق به این امر شدند. در چنین روزگاری زنان مسلح و با چادر نماز که گوشه های آن را به کمر بسته بودند در بازار ظاهر شده دست به اسلحه برده و بازار را مجدداً بستند.
یکی دیگر از اقدامات زنان تبریز در جنبش تنباکو به هنگام ورود علی آقا آشتیانی ملقب به امین به تبریز بود که ناصرالدین شاه او را برای آرام کردن اوضاع به همراه هدایایی برای جلب توجه مجتهدان و علمای تبریز به این شهر فرستاده بود اما زنان انجمن بزرگی تشکیل دادند و اعلام داشتند که اگر امین حضور وارد تبریز شود، او را خواهند کشت.
همچنین حاج‌میرزا جواد آقای مجتهد تبریزی در صدر علمای تبریز، تحرک ویژه‌ای علیه امتیاز توتون و تنباکو از خود نشان داد و در مقام خیرخواهی، زعمای دولت را از عمل به تعهدات در برابر رژی بر حذر داشت و امتیاز تنباکو را منافی اهداف دین و دولت تلقی کرد. مردم تبریز در تلگرافی به شاه نوشتند: 42سال است سلطنت می کنی، محض طمع مملکت خودت را قطعه قطعه به فرنگی فروخته ای. خود دانی اما مااهالی آذربایجان خودمان را به فرنگی نمی فروشیم.
شب‌نامه‌ها و اعلامیه‌هایی که در شهر پراکنده شده بود رعب و وحشتی بر دل ماموران انگلیسی می‌افکند. امیر نظام گروسی (پیشکار آذربایجان) حاضر نبود، علیه مردم اقدامی انجام دهد و به سرکوب جنبش دست زند؛ بنابراین از مقام خود استعفا کرد و به تهران بازگشت. قیام مردم، ماموران دولت را مستاصل کرده بود و بیش از همه، ولیعهد (مظفرالدین‌میرزا) در بلاتکلیفی عجیبی به سر می‌برد.
تهران یکپارچه علیه امتیاز تنباکو
تهران نیز مصادف با ایام شهادت حضرت فاطمه(ع)، وقتی مردم برای حضور در مراسم عزاداری و روضه خوانی آماده می‌شدند با آگاه شدن از دستور شاه مبنی بر تبعید آشتیانی دسته دسته به طرف خانه او در محله سنگلج شرکت کردند. زنانی نیز که برای شرکت در مراسم سوگواری روانه منزل آشتیانی شده بودند در طول مسیر خود به طرف بازار سرازیر شدند و دکان ها گشوده را بستند. پس از بستن بازار، در حرکت بعدی خود سرها را از روی چادر گل مالی کردند و با گریه و ناله به سوی ارگ سلطنتی حرکت کردند. مردان نیز به دنبال زنان روانه شدند و شرایطی را به وجود آورد که دولت و حرم سلطنتی را دچار وحشت کرد. پس از بازگشت از ارگ سلطنتی زنان در مسجد شاه تجمع کردند.
علما و رهبری مردم در اصفهان
در اصفهان مردم به رهبری سه عالم مجاهد یعنی حاج شیخ محمدتقی معروف به آقا نجفی شیخ محمدعلی و ملا باقر فشارکی در برابر کمپانی رژی جمع شدند. شاه ضمن دستورات اکید به کارگزاران خود در اصفهان برای مقابله با علماء و مردم ضمن تلگرافی به آقا نجفی می نویسد: بی جهت عالم آسوده را آشفته نکنید و مردم با خون خود بازی نکنند و آسوده مشغول دعاگویی و رعیتی باشند، اما علمای اصفهان با بی اعتنایی به تهدیدات شاه به مقاومت خود ادامه داده و استعمال دخانیات را تحریم کردند.
لغو امتیاز
شاه و دربار با سیاست وقت کشی، تلاش داشتند به‌تدریج مردم و علما را از توجه به مساله تنباکو منصرف کنند تا اینکه در اواخر ربیع‌الثانی 1309 قمری در تهران شایع شد که حکمی از میرزای شیرازی در خصوص تحریم استعمال دخانیات صادر و به اصفهان مخابره شده است. متن حکم چنین بود: «بسم‌الله الرحمن الرحیم الیوم استعمال تنباکو و توتون بای نحو کان در حکم محاربه با امام زمان علیه‌السلام است. حرره الاقل محمدحسن الحسینی». در حدود صدهزار نسخه از حکم نوشته و در سراسر کشور پخش شده بود. با صدور این فتوا، مردم از همه اصناف، مبارزه سیاسی علیه قرارداد استعماری امتیاز تنباکو را یک وظیفه شرعی و تکلیفی الهی دانستند و قلیان‌ها را شکسته و توتون و تنباکو را به آتش کشیدند.
امین السلطان صدراعظم با مشاهده این اعتراض ها در نامه ای به میرزا حسن شیرازی، علت اعطای امتیاز را جبران لغو قرارداد تمدید راه آهن بوشهر ـ گیلان اعلام کرد اما با قانع نشدن او، شاه از بیم شورش مردم و اعلام جهاد عمومی، امتیاز این قرارداد را در 24 اردیبهشت 1270 خورشیدی لغو و امین السلطان در تلگرافی، الغای قرارداد تنباکو و آزادی کشت و تجارت توتون و تنباکو را اعلام کرد.
برچسب‌ها سفارت انگلیس تبریز شیراز اصفهان ناصرالدین شاه قاجار گیلان تاریخ ایران ایران فارس

لینک کوتاه:
https://www.payameazari.ir/Fa/News/370198/

نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield
مخاطبان عزیز به اطلاع می رساند: از این پس با های لایت کردن هر واژه ای در متن خبر می توانید از امکان جستجوی آن عبارت یا واژه در ویکی پدیا و نیز آرشیو این پایگاه بهره مند شوید. این امکان برای اولین بار در پایگاه های خبری - تحلیلی گروه رسانه ای آریا برای مخاطبان عزیز ارائه می شود. امیدواریم این تحول نو در جهت دانش افزایی خوانندگان مفید باشد.

ساير مطالب

آیین مهمانی لاله‌ها در شهرستان بندرعباس

آیت الله نوری همدانی: اختصاص دو سوم سهم امام به زلزله زدگان خوی مجاز است

ادامه روند توسعه و آبادانی در بیله سوار با افتتاح 19 طرح عمرانی

پرنده نگاری حفاظت محیط زیست اردبیل در کوچ گاه های پرندگان مهاجر

سفر معاون رئیس جمهور و رئیس بنیاد شهید و امور ایثارگران به استان خراسان جنوبی

توزیع 30 هزاردستگاه چادر امدادی در خوی/12هزار واحدمسکونی آسیب دید

بازی/ Used Car Dealer Tycoon؛ دلال ماشین‌های کارکرده

اجازه آیت الله نوری همدانی برای اختصاص دو سوم سهم امام به زلزله زدگان خوی

آمادگی سازمان نظام پزشکی برای خدمت به زلزله زدگان خوی

آمادگی سازمان نظام پزشکی برای خدمت رسانی به زلزله زدگان خوی

ارسال کمک‌های خلخالی‌ها به زلزله‌زدگان خوی

ارتش به صورت شبانه‌روزی در حال امدادرسانی به مردم خوی است

برپایی جشن میلاد امام علی(ع) و دهه فجر در سالن طلاییه مهاباد

ارسال کمک‌های مردم خلخال به زلزله‌زدگان خوی

بستان آباد پیشتاز تولید قارچ خوراکی در آذربایجان شرقی

60 اردوگاه اسکان اضطراری در خوی دایر شد/اسکان 98هزار نفر

اکران انیمیشن "لوپتو" در سینما لبخند کیش

قاتل مأمور حراست شرکت نفت مارون دستگیر شد

سامان‌دهی مسجد کبود تبریز

دامدار و کشاورز نمونه جعفرآبادی، انقلابی همیشه در صحنه

پیش بینی شرکت 15 هزار نفر در مراسم اعتکاف در آذربایجان شرقی

تردد در گردنه‌های مهاباد بدون زنجیرچرخ امکان‌پذیر نیست

اعزام 6 تیم بهداشتی به مناطق زلزله‌زده خوی

دستاوردهای شهرستان پارس آباد تا فجر 44

افزایش 10 اکیپ عملیاتی برق رسانی در خوی

سرقت در خوی با هوشیاری پلیس 50‌ درصد کاهش یافت

هشدار پلیس به سارقان در خوی

ادامه پس لرزه شایعات در خوی

نیروهای ویژه پلیس به منطقه زلزله‌زده خوی رفتند | هشدار به سارقان

افتتاح طرحهای ویژه دهه فجر در آذربایجان شرقی

امنیت کامل در خوی برقرار است/کاهش 50 درصدی سرقت

گلکسی بوک 3 360 به دور از آنپکد معرفی شد

افتتاح 59 کلاس درس در قالب 27 پروژه در استان اردبیل

استعدادیابی رشته بسکتبال در اردبیل با جدیت دنبال می‌شود

ارسال 10 هزار قرص نان از سقز به مناطق زلزله زده خوی

فرهاد کشاورز کادوی تولدش را از کراپی ها گرفت

برگزاری مراسم میهمانی لاله ها در آذربایجان شرقی

شورای هم‌اندیشی و اطلاع رسانی بنیاد/فعالیت‌ در حوزه ایثار و شهادت باید دقیق، درست و اثرگذار باشد

مراسم میهمانی لاله‌ها در گلزار مطهر شهدای بهشت زهرا (س) برگزار شد

گردوغبار در اهواز و سوسنگرد، سه برابر بیشتر از حد مجاز

افزایش 15 درصدی نرخ تعرفه عوارض محلی در اردبیل

میهمانی لاله ها در اردبیل

ارسال سومین مرحله کمک‌های هلال‌احمر خراسان رضوی برای زلزله‌زدگان خوی

حضور رهبر معظم انقلاب در مرقد مطهر امام راحل و گلزار شهدای بهشت زهرا(س)

آئین میهمانی لاله‌ها و عطرافشانی گلزارهای مطهر شهدای سراسر کشور برگزار شد/ ملت ایران همچنان آماده ایثار و دفاع از انقلاب اسلامی هستند

بهره‌برداری از 14 طرح آبرسانی در خلخال

بهره‌برداری از 27 پروژه مدرسه‌سازی در اردبیل

«میهمانی لاله‌ها» در بهار فجر انقلاب/عطرافشانی مزار شهدا انجام شد

ایجاد فرصت شغلی در کشور امسال‌ از مرز یک میلیون فراتر رفت

آزمایشگاه جدید غربالگری مرکز انتقال خون اردبیل افتتاح شد