پیام آذری

آخرين مطالب

سخت، مثل زندگی مادران انتظار

گفت‌وگو با فاطمه بهبودی، عکاس معاونت امور زنان و خانواده

گفت‌وگو با فاطمه بهبودی، عکاس
  بزرگنمايي:

پیام آذری -

راوی روزگار پس از جنگ تحمیلی است؛ روزگاری که به نظر می‌رسد با پایان دوره دفاع‌مقدس تمام شده باشد اما برای مادران شهدای جاویدالاثر تا همیشه عمرشان ادامه دارد.
دوربین «فاطمه بهبودی» زندگی مادران شهدا را بی‌کم و کاست، بی‌قضاوت، بی‌پیرایه و مستند روایت می‌کند. این عکاس جوان با مجموعه عکس‌هایش با عنوان «مادران انتظار» روی دیگری از سال‌های جنگ تحمیلی را به دنیا نشان داد و جایزه جهانی ورلدپرس فوتو در سال 2015 را به‌عنوان نخستین زن ایرانی کسب کرد. بهبودی برای ثبت لحظه‌های ماندگار از زندگی مادران شهدای جاویدالاثر به کوچه‌پسکوچه‌ها رفت، با آنها هم‌صحبت شد، نشست و برخاست کرد و حتی یکی دو روزی مهمان خانه‌هایشان بود. به مادران شهدا در شهرهای دیگر هم سر زد. در آستانه هفته دفاع‌مقدس از تجربه حضورش در خانه مادران شهدا پرسیدیم تا برایمان از قصه‌های کمتر شنیده ‌شده بگوید. 
در میان این همه سوژه‌ و ایده برای شما که کارتان را با عنوان عکاسی خبری آغاز کردید، چرا موضوعات مربوط به جنگ تحمیلی به شکل ویژه اهمیت پیدا کرد؟
عکاسی پس از جنگ تحمیلی دغدغه زندگی من است. ایده اصلی عکاسی از مادران شهدا به زندگی خودم برمی‌گردد. من دهه 60 به دنیا آمدم. در خانواده 3 نفر شهید شده‌بودند و من با زندگی خانواده‌های شهید آشنا بودم. من و همسالانم از همان کودکی جنگ را در خانه خودمان دیدیم. موضوع نقاشی ما همیشه جنگ و بمباران و شهادت بود. یادم است که پیکر شهدا را به محله می‌آوردند و این‌طوری نخستین تصاویر در ذهن من نقش می‌بست. بعد از پایان جنگ تحمیلی باز هم مدام حرف از جنگ و شهادت می‌شنیدیم. ‌گویی جنگ هیچ‌وقت خانه ما را رها نکرد. جنگ به سادگی می‌آید. اما هرگز به سادگی از زندگی آدم‌ها بیرون نمی‌رود. تا سال‌ها و نسل‌ها می‌ماند و به شکل‌های مختلف خود را نشان می‌دهد. وقتی عکاسی خبری را سال 1386 با خبرگزاری ایکنا شروع کردم، نخستین پروژه‌کاری من شهدای گمنام بود. بعد از آن قریب به 90‌درصد مراسم تشییع پیکر شهدا را که بعد از سال‌ها می‌آورند، عکاسی می‌کردم. در حین عکاسی زندگی مادران شهدا به شدت نظر مرا جلب کرد.

پیام آذری


چطور؟
مادری را دیدم که در مراسم تشییع شهید دیگری آمده‌بود و بعد از 30 سال هنوز چشم به راه فرزندش بود و دنبال او می‌گشت. با خودم می‌گفتم که چگونه هنوز این‌قدر منتظر است؟ چه حال و روزی دارد؟ چطور زندگی می‌کند؟ و بعد فهمیدم این پرسش بسیاری از ماست. ما از بخش‌های دیگر جنگ خبر نداریم. رفته‌رفته متوجه شدم که جنگ هنوز خیلی زنده است و مردمی هنوز از اثرات جنگ در رنج‌ هستند.
پرداختن به نقش زنان در جنگ تحمیلی و بعد از آن، چقدر برای شما پررنگ بود که منجر به شکل‌گیری ایده «مادران انتظار» شد؟
نکته مهم برای من این بود که چرا به نقش زنان بعد از جنگ تحمیلی نپرداخته‌ایم. جانبازان را دیده‌ایم ولی از زنان بعد از دوره دفاع‌مقدس هیچ خبری نداریم. در حالی که اگر این مادران نبودند، قهرمانان شهید هم نبودند. این، جرقه‌ای شد تا پروژه «مادران انتظار» را کار کنم؛ پروژه‌ای که از سال 2013 شروع شد و هنوز هم کامل نشده. در این پروژه از 40 مادر شهید از 15 شهر کشور عکاسی کرده‌ام.

پیام آذری


بعد از «مادران انتظار» سراغ پروژه بزرگ‌تری رفتید به نام «جنگ زنده است» که بخش‌های مختلفی دارد. چقدر از این کار را پیش برده‌اید؟
در حقیقت مادران انتظار هم جزئی از پروژه «جنگ زنده است» قرار گرفت. سال آینده در کشور ایتالیا نمایشگاهی از آثار عکاسان زن برگزار خواهد شد که در آن حضور دارم. در تلاشم تا این پروژه را برای نمایشگاه سال آینده تکمیل کنم. یکی از بخش‌های آن درباره «خرمشهر» و اثرات جنگ در زندگی مردم خرمشهر بعد از جنگ تحمیلی است. بخش دیگر «شهدای گمنام» است. موضوع دیگر «بهشت زهرای تهران» است که عکاسی آن 3 سال طول کشید.
نوع دیگری از زندگی با حضور خانواده‌های شهدای جنگ در گلزار شهدای بهشت زهرا(س) ادامه دارد. بخش دیگر «سفر به سرزمین مقدس» درباره راهیان نور است. پروژه جدیدی هم تعریف کردم در مورد «کودکان مین» و دیگری «جانبازان و شیمیایی‌ها» که هنوز شروع نکرده‌ام. جانبازان هم بازماندگان مظلوم جنگ تحمیلی هستند. موضوع «تفحص» در خاک ایران و عراق هم بخش دیگری است که فقط با حمایت از پروژه پیش می‌رود و به همین دلیل متوقف شده‌است.
تصاویر زیادی از عملیات‌های دفاع مقدس، خاکریزها، سنگرها و شهدای جنگ تحمیلی از سوی عکاسان دفاع‌مقدس ثبت شده است. اما از روزگار پشت جبهه کمتر و از روزهای بعد از جنگ تحمیلی به مراتب تصاویر کمتری دیده‌ایم. مادران انتظار، تصاویری از امتداد جنگ تحمیلی در این زمان است. از تجربه حضور در کنار این مادران برای ما بگویید.
اول برای عکاسی به خانه مادران شهدا در محله‌های تهران رفتم. برخی از آنها که قبلاً با صدا وسیما و روزنامه‌ها مصاحبه کرده‌بودند، چندان شوقی برای عکاسی نداشتند. موضوع مهم‌تر اینکه خیلی راحت نمی‌شد به زندگی روزمره آنها نزدیک شد. در حالی که دنبال یک لحظه خاص و احساس واقعی آنها در طول روز بودم و نه صرفاً عکاسی از مادر شهید و عکس شهیدش. به همین دلیل به شهرها و روستاهای دیگر رفتم؛ مثل روستاهای ایلام که تا به حال کسی سراغشان نرفته‌بود. داستان بی‌نظیری در زندگی این مادران جاری بود. برای عکاسی از این مادران با آنها زندگی کردم. باید آنها را می‌فهمیدم. باید بخشی از زندگی‌شان می‌شدم. هم‌سفره شدم و ظرف شستم. دخترشان ‌شدم و پای حرفشان نشستم. به من، اعتماد و حتی کمک کردند تا مادر شهدای دیگر را پیدا کنم. لطف خدا و کمک مردم را در پیشبرد این پروژه دخیل می‌دانم.

پیام آذری


دیدن عکس‌ مادران شهدای جاویدالاثر هر چند غم‌انگیز است اماگویی امید به زندگی را هم در دل مخاطب زنده می‌کند. برداشت شما به‌عنوان عکاس از این تعبیر چیست؟
به نظر من هم دقیقاً همین‌طور است. لحظه به لحظه زندگی این مادر در رنج می‌گذرد. هر روز بی‌تاب است. می‌گوید که همواره ناخوشم و همیشه دلشوره دارم. ولی ته دلشان امیدوارند. برخی می‌گویند که می‌دانیم شهید شده ولی شاید هم زنده باشد. مادری می‌گفت که شاید زنده باشد و در عراق مشغول‌کاری است. دیگری می‌گفت شهید شده ولی حتماً یک روز پیکرش می‌آید. هرکدام برای خود داستان امیدبخش و معنایی برای زندگی دارند که آنان را زنده نگه می‌دارد. هر لحظه بین امید و ناامیدی قدم برمی‌دارند.
عکس‌های مادران انتظار کارگردانی شده یا ثبت یک لحظه مستند ‌است؟
هیچ عکسی کارگردانی نشده. اجازه دادم تا لحظه طلایی خودش اتفاق بیفتند. بر اثر شناختی که از مادران پیدا می‌کنم، می‌فهمم چه چیزی برای هریک مهم است. مثلاً در بین صحبت‌های مادر شهید متوجه می‌شوم که در حیاط، زیر درختی می‌نشیند که پسرش کاشته. من صبر می‌کنم تا او هر وقت به حیاط رفت و زیر درخت نشست، همان‌طور که با هم گپ می‌زنیم و او تعریف می‌کند، من عکاسی کنم. کار من مثل مورخان در تاریخ می‌ماند. من حق دستکاری واقعیت را ندارم. غم این مادران خیلی زیاد است. بارها پا به پای آنها گریسته‌ام. با این حال گاهی می‌بینم که چقدر بی‌انصافانه و نادرست قضاوت می‌شوند.

پیام آذری


اما هنوز نمایشگاهی از مادران انتظار برگزار نکرده‌اید؟
در ایران نمایشگاه رسمی نداشته‌ام. در کشورهای خارجی چند نمایشگاه برگزار کردم. سال 2013 تعدادی عکس به انجمن عکاسان دفاع‌مقدس دادم که در نمایشگاهی به نمایش درآمد. پروژه من درازمدت است. هنوز تمام نشده که نمایشگاه برپا شود. بیشتر دوست دارم این پروژه را در قالب کتاب منتشر کنم که برای نسل بعد باقی بماند و جوابی باشد به پرسش‌های آنان از جنگ تحمیلی.
با توجه به 3 سال زمانی که برای عکاسی از گلزار شهدای بهشت زهرا(س) صرف کردید زندگی از دریچه نگاه مادران شهدای جاویدالاثر با مادرانی که بر سر مزار فرزند شهیدشان می‌نشینند چقدر متفاوت است؟
گلزار شهدای بهشت زهرا(س) به نظر من یک موزه تمام‌عیار است. دوست دارم مردم دنیا با واقعیت زندگی ما و روزگار ما آشنا شوند. گلزار شهدا یک محیط رنگی است. یعنی در گلزار شهدا شما کیک تولد، شمع تولد، دورهمی، سفره هفت‌سین و دیگر نشانه‌های شادی و زندگی عادی را می‌بینید. انگار نشانه‌هایی هست که مادر شهید را تسکین بدهد و او را به جریان زندگی بازگرداند. در مقایسه، خانه و زندگی مادر شهید جاویدالاثر سیاه و سفید است. مادران انتظار در زمان متوقف شده‌اند. بارها و بارها از آنها شنیده‌ام که فقط آرزو دارم یک‌بند انگشت از فرزند شهیدم بیاید و بعد بمیرم. از نظر من زندگی مادران انتظار سخت‌تر از چیزی است که نوشته شود یا به تصویر درآید.

پیام آذری


روزگار کرونا هم با تلخی‌ها و دوری‌هایش، روایت کم ندارد که هرکدام از ما به نوعی تجربه‌اش کرده‌ایم. این روزها هم دوربین به دست هستید؟
کرونا که کار و زندگی همه را به شدت تحت تأثیر قرار داد. قرنطینه و خانه‌نشین شدیم. هریک از مردم دنیا به نوعی با این آسیب دست و پنجه نرم کردند. از دیدگاه من جزو موارد نادری است که کل مردم دنیا آن را تجربه کردند و هرکدام روایت خودشان را دارند. این حوزه هم ذهن مرا درگیر کرده و امیدوارم به‌زودی و با عبور از پیک بیماری کرونا بتوانم ایده‌هایم را عملی کنم. دوست دارم کرونا را از دریچه نگاه آدم‌های مختلف ببینم.
واکنش مردم دنیا در برابر نمایشگاه «مادران انتظار» نمایشگاه «مادران انتظار» را در مالزی برگزار کردم. یک مرد آمریکایی در مقابل عکس‌ها گریه کرد و به من گفت: به خاطر رنجی که برای مردم ایران در پی جنگ پیش آمده است عذرخواهی می‌کنم. یک دختر اسرائیلی به من پیام داد که نمایشگاه را دیدم و گریه کردم. ولی خجالت کشیدم جلو بیایم و با تو صحبت کنم. در نمایشگاه میانمار، اروپایی‌ها بعد از دیدن عکس‌ها می‌گفتند: ما درباره جنگ ایران و عراق چیزی نشنیده بودیم. حالا چهره دیگری از ایران را می‌بینیم که هیچ چیز درباره‌اش نمی‌دانستیم. عکس یا در کل هنر، این‌قدرت را دارد که چهره کشورها را تغییر دهد. عکس از اسلحه قدرتمندتر است. عکاسان آمریکایی همیشه به من می‌گفتند: ما دوست داریم مادران شهید را بشناسیم.

پیام آذری


کوتاه و مختصر درباره فاطمه بهبودی فاطمه بهبودی فارغ‌التحصیل رشته عکاسی و عکاس خبری در رسانه، سال 2013 در مسترکلاس ورلدپرس فوتو در هلند پذیرفته شد. در معرفی او همین بس که بگوییم نخستین زن ایرانی برنده جایزه جهانی ورلدپرس فوتو در سال 2015 برای مجموعه‌ «مادران انتظار» است. این مجموعه سال 2014 جایزه‌ عکاسی پوی آمریکا را به خود اختصاص داد. همچنین سال 2017 نشریه‌ تایم عکس‌های او را در مجموعه‌ «34 صدا از اطراف جهان» به نمایش گذاشت. عکس‌های او در نمایشگاه منتخب 60 عکاس سال در فستیوال عکاسی خبری لومیکس آلمان در سال 2018 نیز به نمایش درآمد. سال 2019 پروژه «جنگ هنوز زنده است» نامزد اصلی گرنت 25 هزاردلاری آمریکا شد. بهبودی سال 2020 بورسیه مدرسه مدیا و ژورنالیسم دانمارک را دریافت کرد. او داوری نمایشگاه‌هایی از جمله نخستین جشنواره فرهنگی «مهر مادر» و «زن در قاب نیایش» را نیز در کارنامه دارد.
عاشق خیابان ولی‌عصر(عج) هستم من عکاس خبری در خبرگزاری بودم؛ از اتفاقاتی که در تهران رخ می‌داد عکاسی می‌کردم. 3 سال است که با رسانه و مطبوعات کار نمی‌کنم. دوست دارم دوباره کارم را با رسانه شروع کنم ولی به‌عنوان عکاس زن چنان که باید و شاید، حمایت نمی‌شویم. اما اینکه بخواهم خارج از برنامه و برای دل خودم از تهران عکاسی کنم باید بگویم که تجریش، بازار تهران و چشمه‌علی شهرری را خیلی دوست دارم. بافت تاریخی و قدیمی تهران را هم خیلی دوست دارم. پاتوق من خیابان ولی‌عصر(عج) است. بهتر است بگویم عاشق خیابان ولی‌عصر(عج) هستم. تجربه عکاسی خیابانی را هم دارم. همچنین به عکاسی از بازار تهران علاقه دارم و این کار را انجام می‌دهم. عکاسان راویان زندگی مردم شهر هستند.
همشهری آنلاین

لینک کوتاه:
https://www.payameazari.ir/Fa/News/424630/

نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield
مخاطبان عزیز به اطلاع می رساند: از این پس با های لایت کردن هر واژه ای در متن خبر می توانید از امکان جستجوی آن عبارت یا واژه در ویکی پدیا و نیز آرشیو این پایگاه بهره مند شوید. این امکان برای اولین بار در پایگاه های خبری - تحلیلی گروه رسانه ای آریا برای مخاطبان عزیز ارائه می شود. امیدواریم این تحول نو در جهت دانش افزایی خوانندگان مفید باشد.

ساير مطالب

مدیرکل بنیاد شهید و امور ایثارگران آذربایجان غربی با شهردار ارومیه دیدار کرد - پرتال شهرداری ارومیه

حضور مدیران ورزشی شهرداری های کلانشهر های کشور در پویش دوشنبه های ورزشی شهرداری تهران - پرتال شهرداری ارومیه

کتابخانه فرهنگسرای قرآن و عترت با ظرفیت 30 درصد بازگشایی می شود - پرتال شهرداری ارومیه

شهرداری‌ توسعه ورزش همگانی را از وظایف اصلی خود قرار دهد - پرتال شهرداری ارومیه

شهردار ارومیه به مناسبت فرا رسیدن هفته وحدت پیام تبریک صادر کرد - پرتال شهرداری ارومیه

طرح آموزش شهروندی تفکیک پسماند از مبدا در مدارس ارومیه آغاز شد - پرتال شهرداری ارومیه

10ویژه برنامه فرهنگی به مناسبت فرا رسیدن هفته وحدت در سطح شهر برگزار می شود - پرتال شهرداری ارومیه

سخنگوی شورای اسلامی شهر با شهردار ارومیه دیدار کرد - پرتال شهرداری ارومیه

نتایج منتخبان سازمان نظام مهندسی ساختمان آذربایجان‌غربی اعلام شد

مسئولیت پذیری در شرایط فعلی کشور کار جهادی است

کاروان تجهیزات ورزشی دانش آموزی به مناطق محروم آذربایجان غربی ارسال شد

99.5 درصد جمعیت آذربایجان شرقی از گاز بهره مند هستند

جلسه هماهنگی و بررسی اجرای طرح‌های اولویت‌دار استان اردبیل برگزار شد

مسابقات قرآنی ناجا در آذربایجان شرقی آغاز شد

تزریق دوز سوم واکسن کرونا برای کادر درمان در مراغه آغاز شد

سفر رئیس جمهوری اجرای طرح‌های عمرانی و اقتصادی اردبیل را سرعت می‌بخشد

پایانه مرزی بازرگان رتبه نخست کشور را در تردد کامیونی کسب کرد

احیای امر به معروف با مشارکت گروه‌های جهادی امکان‌پذیر است

خوی پرباران‌ترین شهر آذربایجان غربی در 24 ساعت گذشته بود

گردهمایی عاشیقلار پس از 2 سال وقفه در تبریز برگزار می‌شود

ترغیب برای واکسیناسیون کرونا باید به صورت اقناعی باشد

5500 کارگاه خانگی قالی بافی در خوی فعال است

موزه مدرسه 22 بهمن ارومیه با پنج میلیارد ریال اعتبار مرمت می شود

بیش از 168 میلیارد ریال برای توسعه شهرک سلیمی تبریز هزینه شده است

فرهنگ و هنر پویای اردبیل، چشم انتظار حمایت دولت سیزدهم

هفته وحدت عنصر مهمی در انسجام اسلامی منطقه است

20 هزار میلیارد ریال تسهیلات گردشگری اردبیل تصویب شد

سرشاخه سایت قمار در اردبیل دستگیر شد

حجم آب دریاچه ارومیه نصف شد

2 ورزشکار شاهین‌دژی به اردوی تیم ملی موی‌تای دعوت شدند

نماینده مجلس: جذب سرمایه‌گذاری با توسعه روابط اقتصادی میسر است

ستاد اجرایی فرمان امام در تکمیل طرح‌های راکد چاراویماق مشارکت می‌کند

دستور پرداخت برای مشارکت بانکها در آزادراه مراغه - هشترود صادر شد

طرح ملی «سلامت بانوان با ورزش» در آذربایجان‌شرقی اجرا می‌شود

مهم‌ترین مشکل تجارت بین ایران و ترکیه، نقل و انتقال پول است

استاندار جدید آذربایجان‌شرقی و مجمع نمایندگان استان هم اندیشی کردند

بنیاد بتن پنج هزار میلیارد ریال در شمالغرب کشور سرمایه‌گذاری کرد

یک تن روغن نباتی خارج از شبکه در آذربایجان‌شرقی کشف شد

تداوم روند پایدار شیوع کرونا در استان اردبیل با بستری شدن 30 بیمار

عاشیقلار بعد از دو سال بر روی صحنه می‌روند/ برگزاری سی و سومین گردهمایی عاشیقلار در تبریز

ورزش اردبیل چشم انتظار توجه و حمایت دولت

سرقت کابل‌های مخابرات ارتباط تلفنی 10 روستای خلخال را قطع کرد

مدارس ورزشی شهرداری تبریز، سکوی پرتاب استعدادهای ورزشی شهر

بنیاد علوی 10 هزار عدد سرنگ به دانشکده علوم پزشکی خلخال اهداکرد

از رسیدهای خرید تا اسناد و دفاتر؛ کاغذ باطله‌هایی که سبز می‌شوند

کتابخانه سیار "خانه‌داران کتاب‌خوان" راه اندازی می‌شود

مسمومیت 40 نفر با گاز مونوکسید کربن طی مهرماه در آذربایجان شرقی

احمدرضا احمدی: تاثیری که ابراهیم گلستان بر من و نسلِ من گذاشت غیرقابل انکار است

بیش از 31 هزار نفر از روستاییان و عشایر کم‌درآمد کرمانشاه رایگان بیمه می‌شوند

مدیرکل آموزش فنی و حرفه‌ای لرستان خبر داد: صدور موافقت‌نامه اصولی 3 روزه برای متقاضیان تاسیس آموزشگاه‌های آزاد اجرایی شد