پیام آذری - روزنامه سازندگی /متن پیش رو در سازندگی منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
طعنه یوسف پزشکیان به تندروها که گفته بود: «اگر جنگ میخواهید باید مثل یمن زندگی کنید و یارانه نگیرید» با واکنشهایی شدید روبهرو شد
پاسخ یوسف پزشکیان، فرزند رئیسجمهور و مشاور رسانهای دفتر رئیسجمهوری، به یک کاربر درباره «مثل مردم یمن زندگی کردن» در شبکه اجتماعی ویراستی، طی روزهای اخیر به بهانهای برای حمله منتقدان دولت و رسانههای آنان به نحوه مواجهه برخی چهرههای سیاسی با مردم بدل شد.
طی روزهای گذشته، کاربری از دولت پزشکیان خواسته بود «ارادهای شبیه مردم یمن» داشته باشد. یوسف پزشکیان هم در پاسخ به او نوشت: «شما که مدعی هستید پیشتاز بشید، مثل مردم یمن زندگی کنید. یارانه نگیرید، از برق سراسری استفاده نکنید، هزینههای زندگیتان را نصف کنید، سفر نروید و جز به ضرورت از خودرو استفاده نکنید». او در ادامه تأکید کرد، اگر مردم بتوانند هزینه زندگی خود را نصف کنند، «دولت هم زبانش در مقابل دشمنان دراز میشود». این پاسخ در ادامه از سوی منتقدان در کنار اظهارات مسعود پزشکیان درباره ضرورت صرفهجویی در شرایط جنگی قرار گرفت و باعث شد، بحثی که از دل یک گفتوگوی مجازی آغاز شده بود به یک سوژه بحثبرانگیز تبدیل شود.
در واقع، مضمون اصلی این اظهارات را میتوان در توصیه به کاهش مصرف و صرفهجویی جستوجو کرد؛ توصیهای که در شرایط جنگی میتواند، بخشی از سیاست مدیریت منابع باشد. اما آنچه واکنشها را تشدید کرد، نحوه بیان آن و مقایسه زندگی مردم ایران با شرایط مردم یمن بود. به همین دلیل هم خیلی زود مرز میان یک توصیه اقتصادی و یک بحث سیاسی درباره مسئولیت دولت و جامعه در قبال هزینههای جنگ جابهجا شد.
صرفهجویی؛ راهحل یا محل اختلاف؟
روزنامه خراسان، اظهارات یوسف پزشکیان را در چارچوبی گستردهتر قرار داد. این روزنامه در مطلبی با عنوان «دوربرگردان رژیم چنج پس از ۷ ماه» در کنار بررسی مواضع اخیر دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو به اظهارات یوسف پزشکیان نیز پرداخت و آن را در زمره اظهارنظرهایی دانست که میتواند به وحدت اجتماعی آسیب بزند. خراسان در تحلیل خود از برخی اظهارنظرهای داخلی نیز انتقاد کرده و با اشاره به واکنش برخی چهرهها به تحولات یمن، نوشته است که عدهای با مقایسه عملکرد دولت پزشکیان با یمن به دولت طعنه زدهاند و عبارت «کاش مقداری از اراده یمن را دولت پزشکیان داشت» را بهکار بردهاند.
این روزنامه همچنین از اظهارنظر فرزند رئیسجمهور درباره شرایط معیشتی مردم انتقاد کرده و نوشته است که دعوت مردم به صرفهجویی در دوران جنگ، میتواند اقدامی درست باشد اما نحوه بیان آن نباید بهمعنای نادیده گرفتن مشکلات معیشتی مردم باشد.
خراسان در پایان مطلب خود نوشته است: «اما اینگونه مردم را خطاب قرار دادن و منت انجام وظیفه دولت را بر سر مردم گذاشتن، نشان میدهد که برخی از افراد به اصطلاح سیاسی همچنان درکی نازلتر از عموم مردم از امر ملی در دوران جنگ دارند».
اما واکنش کیهان تندتر بود. این روزنامه با لحنی تند به یوسف پزشکیان تاخت و پرسید، مشخص نیست «آقازاده رئیسجمهور» با کدام صلاحیت و براساس چه تجربهای درباره همهچیز اظهارنظر میکند و برای «ملت جانفدا» نسخه ریاضت میپیچد؛ آن هم در دولتی که مدام از وفاق سخن میگوید.
کیهان اظهارات یوسف پزشکیان را «طلبکارانه» توصیف کرد و در مقابل، «جانفدا»ها را نماد جمهوریت، تابآوری و اقتدار ملی در برابر تهدیدات دشمن دانست. این روزنامه نوشت، مردمی که بیش از ۲۰۰ روز با وجود تورم افسارگسیخته و فشارهای اقتصادی، پای کشور و انقلاب ایستادهاند، معنای حضورشان دفاع از تمامیت ایران بوده است.
کیهان در ادامه تأکید کرد، بخش قابلتوجهی از این مردم از اقشار ضعیف جامعهاند؛ کسانی که خانههای کوچک، خودروهای محدود و مصرف حداقلی آب، برق و بنزین دارند و سهمشان از یارانه نیز نهایتاً به ۴۰۰ هزار تومان میرسد. کیهان با اشاره به شرایط زندگی این گروه نوشت که این مردم از ابتدای جنگ در میدان بودهاند، سختی معیشت را تحمل کردهاند و برخلاف برخی مدیران و مسئولان، گلایهای از وضعیت موجود نداشتهاند.
پرسش اصلی کیهان از مسئولان این است که چرا فشار و مطالبه صرفهجویی باید بیش از همه متوجه همین قشر باشد. این روزنامه پرسید، چرا یارانههای کلان ثروتمندانی که دهها خودرو و ویلاهای پرمصرف دارند و مرتب در سفرند، قطع نمیشود و چرا درباره سرمایههای کشور که به گفته این روزنامه در بانکها و شرکتهای دولتی حیفومیل میشود، حقوقهای نجومی و پاداشهای میلیاردی سخنی گفته نمیشود. کیهان در ادامه، مسئله اصلی اقتصاد را نه «هزینههای پائین مردم جانفدا» بلکه شیوه مدیریت و هزینههای غیرضروری دانست و نوشت: «بریزوبپاشهای غیرضروری، حق مأموریتهای لاکچری و سفرهای میلیاردی، بیبرنامگی و ناکارآمدی» باید محل پرسش باشد.
این روزنامه در پایان با لحنی تند تأکید کرد اگر جلوی این هزینهها و حیفومیلها گرفته شود، دیگر نیازی نیست از مردمی که خود بار اقتصاد را بر دوش میکشند، خواسته شود «مانند یمنیها زندگی کنند». کیهان «ملت مبعوث ایران» را «الگوی ملتها و آزادگان جهان» خواند و نوشت: «این حجم از طلبکاری از ملت، عنوانی جز بیتدبیری و وقاحت ندارد».
از توصیه اقتصادی تا «انتقال بار بحران»
خبرگزاری فارس نیز اظهارات یوسف پزشکیان را با تیتر «یارانه نگیرید، برق مصرف نکنید و سفر نروید» بازتاب داد و توصیه او به مردم برای «یارانه نگرفتن، مصرف نکردن برق، سفر نرفتن و نصف کردن هزینههای زندگی» را «انتقال بار بحران از حاکمیت به جامعه» توصیف کرد. فارس با اشاره به اینکه بخش قابلتوجهی از مردم حتی خودرو ندارند، پرسید چگونه میتوان از مردمی که پیشاپیش با حداقل امکانات زندگی میکنند، خواست هزینههای زندگی خود را باز هم کاهش دهند.
این خبرگزاری در ادامه، مقایسه زندگی مردم ایران با مردم یمن را نیز به چالش کشید و نوشت، یمن کشوری است که سالها با جنگ داخلی و فروپاشی زیرساختها دستوپنجه نرم کرده درحالی که ایران خود را قدرتی منطقهای میداند. از نگاه فارس اگر قرار باشد، سطح زندگی مردم ایران به شرایط یمن تقلیل پیدا کند این پرسش پیش میآید که دستاورد دههها هزینه و ایستادگی چه بوده است.
فارس در ادامه، اظهارات یوسف پزشکیان را در کنار مواضع اقتصادی رئیسجمهور قرار داد و از آنچه «تناقض» میان سخنان پدر و پسر خواند، انتقاد کرد؛ از یکسو مسعود پزشکیان از فشار تحریمها و آسیبهای اقتصادی سخن میگوید و از سوی دیگر، فرزند او از مردم میخواهد که هزینه زندگی خود را نصف کنند. این خبرگزاری در نهایت مدعی شد چنین اظهاراتی میتواند این تصور را ایجاد کند که قرار است، هزینه ناکارآمدی و فشار اقتصادی بهجای اصلاح سیاستها و مدیریت منابع از جیب و سفره مردم جبران شود.
واکنشها در فضای مجازی
در فضای مجازی اما واکنشها یکدست نبود. برخی کاربران اظهارات یوسف پزشکیان را توهینآمیز تلقی کردند و خواستار پایان اظهارنظرهای او شدند. حتی هشتگ «عزل یوسف پزشکیان» و کارزاری با عنوان درخواست «انفصال اعضای خانواده رئیسجمهور از مناصب و سفرهای دولتی» شکل گرفت. در این متن علاوه بر انتقاد از اظهارات یوسف پزشکیان درباره مسائل مختلف، حضور دختر و داماد رئیسجمهور در برخی سفرهای خارجی نیز مورد انتقاد قرار گرفته بود. در مقابل، بخشی از حامیان دولت از موضع او دفاع کردند و اظهاراتش را در چارچوب شرایط خاص جنگی و ضرورت صرفهجویی تفسیر کردند. در سوی دیگر، منتقدان و جریانهای سیاسی مخالف دولت، این سخنان را نشانه بیتوجهی به فشارهای اقتصادی مردم دانستند.
در نهایت، اظهارات یوسف پزشکیان به نقطهای برای شکلگیری یک بحث گستردهتر درباره شیوه مواجهه با فشارهای اقتصادی تبدیل شد؛ بحثی که یک سوی آن بر ضرورت تغییر الگوی مصرف و همراهی جامعه با شرایط دشوار تأکید دارد و سوی دیگر درباره حدود این انتظار از مردم و نقش سیاستگذاری در مدیریت بحران پرسشهایی مطرح میکند. واکنشها نیز نشان داد که این توصیهها به بخشی از مناقشه بزرگتر درباره چگونگی تقسیم مسئولیتها در شرایط فشار اقتصادی تبدیل شده است.