پیام آذری - تبریز- کتابخانه تربیت با بیش از یک قرن سابقه، همچنان یکی از مراکز فعال فرهنگی تبریز است که دانش‌آموزان، دانشجویان، بانوان، فرهنگیان، بازنشستگان و خانواده‌ها را به خود جذب می‌کند.
خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها؛ هلنا عطایی: در قلب تبریز و میان رفت‌وآمد روزانه شهروندان، ساختمانی قرار دارد که بیش از یک قرن است با کتاب و مطالعه گره خورده است؛ کتابخانه‌ای که فعالیت خود را با چند صد جلد کتاب آغاز کرد و امروز به یکی از مراکز فرهنگی فعال شهر تبدیل شده و همچنان میزبان دانش‌آموزان، دانشجویان، بانوان، فرهنگیان، بازنشستگان و دیگر علاقه‌مندان به کتاب است.
کتابخانه عمومی تربیت که به نام محمدعلی تربیت، از چهره‌های فرهنگی و کتاب‌شناس تبریز، نامگذاری شده، در سال ۱۳۰۰ شکل گرفت و در سال ۱۳۱۲ به محل کنونی خود در میدان دانشسرا منتقل شد. این مجموعه از نخستین کتابخانه‌های عمومی دولتی ایران به شمار می‌رود و سابقه آن با تاریخ فرهنگی و آموزشی تبریز پیوند خورده است.
اما آنچه امروز اهمیت این کتابخانه را دوچندان می‌کند، تداوم حضور آن در زندگی فرهنگی شهر و ارتباط با نسل‌های جدید مخاطبان است. موقعیت مکانی مناسب، دسترسی به حمل‌ونقل عمومی و همجواری با دبیرستان دخترانه فاطمیه موجب شده کتابخانه تربیت همچنان یکی از مراکز مراجعه گروه‌های مختلف شهروندان باشد.
در میان مراجعه‌کنندگان، حضور دانش‌آموزان، دانشجویان و بانوان پررنگ است؛ گروه‌هایی که هر کدام با هدفی متفاوت به این مجموعه مراجعه می‌کنند؛ از مطالعه منابع درسی و دانشگاهی گرفته تا استفاده از سالن مطالعه و شرکت در برنامه‌های فرهنگی.
کتابخانه‌ای قدیمی با مخاطبانی از نسل جدید
ناهیده احسانی، کتابدار کتابخانه تربیت تبریز، در گفتگو با خبرنگار مهر درباره شیوه تأمین منابع این مجموعه اظهار می‌کند: کتاب‌های کتابخانه از مسیرهای مختلفی از جمله خرید متمرکز، انتخاب کتابدار در قالب طرح‌های نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور مانند طرح‌های «شهرزاد» و «تاک» و همچنین اهدای کتاب از سوی اعضا تأمین می‌شود.
به گفته وی، بخشی از کتاب‌های درسی اهدایی اعضا نیز معمولاً از چاپ‌های جدید است و هر سال با ارسال فهرست از سوی مؤسسه قلم‌چی، کتاب‌های مورد نیاز اعضا انتخاب و به مجموعه اضافه می‌شود.
کتابخانه تربیت در سال ۱۴۰۱ پس از عملیات مرمت بار دیگر بازگشایی شد. در آن زمان اعلام شد که این مجموعه بیش از ۵۱ هزار جلد کتاب و ۱۱ هزار مرجع دارد و در سه طبقه، بخش‌هایی از جمله مخزن، سالن‌های مطالعه بانوان و آقایان، سالن مرجع و بخش کودک را در اختیار مخاطبان قرار می‌دهد.
این مجموعه با برخورداری از بخش‌های متنوع، تلاش کرده خدمات خود را متناسب با گروه‌های مختلف مخاطبان ارائه کند و همچنان جایگاه خود را به عنوان یکی از مراکز فرهنگی باسابقه تبریز حفظ کند.
دانش‌آموزان و دانشجویان؛ بخش مهمی از مخاطبان تربیت
آرزو روایی، کتابدار کتابخانه عمومی تربیت تبریز، در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به استقبال دانش‌آموزان، اولیا و فرهنگیان مدرسه مجاور می‌گوید: اگرچه کتابخانه تربیت اعضای متعددی دارد، اما در میان اعضای فعال این مجموعه، دانش‌آموزان و دانشجویان سهم قابل توجهی دارند.
این حضور در دوره‌های امتحانات و زمان‌هایی که دانش‌آموزان و دانشجویان برای مطالعه و آمادگی آزمون به محیطی آرام نیاز دارند، بیشتر به چشم می‌آید.
در چنین شرایطی، کتابخانه برای بسیاری از مراجعه‌کنندگان تنها محلی برای امانت گرفتن کتاب نیست؛ سالن‌های مطالعه نیز بخش مهمی از خدمات مجموعه را تشکیل می‌دهند و فرصتی برای تمرکز، مطالعه و استفاده از فضای فرهنگی کتابخانه فراهم می‌کنند.
خانواده؛ حلقه نخست در شکل‌گیری عادت مطالعه
رقیه علیپور، دیگر کتابدار کتابخانه تربیت تبریز، در گفتگو با خبرنگار مهر نقش خانواده را در شکل‌گیری عادت مطالعه کودکان و نوجوانان مهم می‌داند و تأکید می‌کند که علاقه به کتابخوانی از سال‌های نخست زندگی و در محیط خانواده شکل می‌گیرد.
به گفته وی، فعالیت‌های کتابخانه نیز صرفاً به امانت کتاب محدود نیست و برنامه‌های فرهنگی مختلفی برای گروه‌های سنی گوناگون برگزار می‌شود.
قصه‌گویی، تحلیل کتاب، غزل‌خوانی، نقد و بررسی آثار، کارگاه‌های نویسندگی و پاتوق مادران کتاب‌خوان از جمله برنامه‌هایی است که در این مجموعه برگزار می‌شود.
این برنامه‌ها کتابخانه را از یک فضای صرفاً مطالعاتی فراتر برده و آن را به محیطی برای ارتباط میان کتاب، خانواده و فعالیت‌های فرهنگی تبدیل کرده است؛ فضایی که در آن کودکان و نوجوانان علاوه بر دسترسی به کتاب، فرصت مشارکت در فعالیت‌های فرهنگی و ارتباط با دیگر علاقه‌مندان به مطالعه را پیدا می‌کنند.
کتابخانه تربیت؛ پیوند گذشته فرهنگی تبریز با نسل امروز
حسین عبهر صبح، از اعضای باسابقه کتابخانه تربیت که حدود سه سال است از این مجموعه استفاده می‌کند، در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به رضایت خود از عملکرد کارکنان، بر اهمیت جایگاه این کتابخانه در عرصه فرهنگی شهر تأکید می‌کند.
او همچنین بر اهمیت منابع تاریخی کتابخانه تربیت تأکید دارد و معتقد است با توجه به سابقه این مجموعه، منابع تاریخی می‌تواند زمینه استفاده بیشتر پژوهشگران و علاقه‌مندان به تاریخ را فراهم کند.
این موضوع با پیشینه خود کتابخانه نیز ارتباط دارد. منابع تاریخی، نشریات قدیمی و اسناد و آثار ارزشمند، بخشی از هویت فرهنگی کتابخانه تربیت را شکل داده‌اند و در منابع آرشیوی نیز به وجود مجموعه‌ای از نشریات دوره مشروطه و پهلوی و منابع ارزشمند تاریخی در این کتابخانه اشاره شده است.
از این منظر، کتابخانه تربیت در کنار ارائه خدمات روزمره کتابخانه‌ای، ظرفیت ارزشمندی برای پیوند مخاطبان امروز با میراث مکتوب و تاریخ فرهنگی تبریز دارد.
کتابخانه تربیت؛ کتابخانه‌ای برای همه نسل‌ها
کتابخانه تربیت امروز در نقطه‌ای ایستاده که گذشته و حال فرهنگ تبریز را به یکدیگر پیوند می‌دهد. از یک سو نام و سابقه محمدعلی تربیت و بیش از یک قرن فعالیت فرهنگی، هویت تاریخی آن را شکل داده و از سوی دیگر، نوجوانی که برای مطالعه به این مجموعه مراجعه می‌کند، دانشجویی که منابع دانشگاهی را بررسی می‌کند یا بانویی که برای مطالعه و شرکت در یک برنامه فرهنگی وارد کتابخانه می‌شود، مخاطب امروز آن هستند.
همین تنوع مخاطبان نشان می‌دهد کتابخانه تربیت توانسته خود را با نیازهای نسل‌های مختلف همراه کند؛ از بخش کودک و برنامه‌های ویژه خانواده‌ها گرفته تا سالن‌های مطالعه، منابع مرجع و برنامه‌های فرهنگی و ادبی.
تربیت از این نظر نمونه‌ای از کتابخانه‌هایی است که حیات فرهنگی آنها همچنان به حضور و استقبال مردم وابسته است؛ استقبالی که در حضور دانش‌آموزان، دانشجویان، بانوان، فرهنگیان، بازنشستگان و دیگر علاقه‌مندان به کتاب دیده می‌شود.
کتابخانه تربیت تبریز پس از بیش از یک قرن هنوز یکی از نقاط زنده فرهنگی مرکز شهر است؛ مجموعه‌ای که توانسته مخاطبان جدیدی از میان نوجوانان و دانشجویان جذب کند و در کنار خدمات کتابخانه‌ای، برنامه‌های فرهنگی متنوعی نیز ارائه دهد.
تداوم برنامه‌های فرهنگی، حضور نسل جدید، فعالیت کتابداران و ارتباط خانواده‌ها با کتابخانه نشان می‌دهد تربیت همچنان بخشی از زندگی فرهنگی شهر تبریز است؛ کتابخانه‌ای که در گذر بیش از یک قرن، هویت تاریخی خود را حفظ کرده و همزمان با مخاطبان امروز به مسیر خود ادامه می‌دهد.
تربیت امروز تنها یک ساختمان قدیمی با مجموعه‌ای از کتاب‌ها نیست؛ بخشی از حافظه فرهنگی تبریز است که در آن گذشته مکتوب شهر با حضور نسل جدید مخاطبان به زندگی خود ادامه می‌دهد.