پیام آذری - فرهیختگان /متن پیش رو در فرهیختگان منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
پریا ناصری| پس از ماه‌ها حاشیه و تأخیر، کنکور سراسری ۱۴۰۵ سرانجام به مرحله انتخاب رشته رسید. برگزاری این آزمون تحت‌تأثیر جنگ رمضان با تأخیر همراه شد و اعلام نتایج نیز که ابتدا قرار بود در شهریورماه انجام شود، به دلیل آماده و ارسال‌نشدن سوابق تحصیلی از سوی آموزش‌وپرورش به تعویق افتاد. در نهایت، روز گذشته، ۱۱ مهرماه، نتایج اولیه کنکور با اعلام اسامی نفرات برتر پنج گروه آزمایشی منتشر شد و داوطلبان از دوشنبه سیزدهم مهرماه تا پنجشنبه فرصت دارند بر اساس دفترچه انتخاب رشته، رشته‌های موردعلاقه خود را انتخاب کنند.
طبق اعلام سازمان سنجش، نتایج نهایی نیز در نیمه دوم آبان‌ماه منتشر خواهد شد و تکلیف صندلی‌های دانشگاهی داوطلبان مشخص می‌شود. بااین‌حال بررسی ترکیب ۴۰ رتبه برتر کنکور امسال نشان می‌دهد در کنار همه تغییرات و وعده‌ها درباره ایجاد فرصت برابر در کنکور، هنوز هم بخش قابل‌توجهی از رتبه‌های برتر در اختیار دانش‌آموزان مدارس سمپاد قرار دارد و تهران نیز همچنان بیشترین سهم را در میان استان‌های کشور به خود اختصاص داده است؛ آماری که نشان می‌دهد مسیر رسیدن به صندلی‌های برتر دانشگاهی همچنان برای همه دانش‌آموزان یکسان نیست.
نیمی از رتبه‌های برتر کنکور تهرانی هستند
یکی از سؤال‌هایی که هر سال پس از اعلام نتایج کنکور مطرح می‌شود میزان حضور داوطلبان خارج از پایتخت در میان رتبه‌های برتر است؛ اینکه آیا داوطلبان استان‌های دیگر نیز به‌اندازه داوطلبان تهرانی در جمع برترین‌ها حضور دارند یا همچنان بخش قابل‌توجهی از رتبه‌های برتر به تهران اختصاص دارد. بررسی نتایج کنکور امسال نشان می‌دهد تهران همچنان بیشترین تعداد رتبه‌های برتر را در میان استان‌های کشور به خود اختصاص داده است. از میان ۴۰ نفر برتر کنکور سراسری در گروه‌های آموزشی مختلف 21 نفر از استان تهران هستند و به‌این‌ترتیب تهران به‌تنهایی سهم 52.5 درصدی از رتبه‌های برتر را دارد و برای سومین سال پیاپی در جایگاه نخست از نظر تعداد رتبه‌های برتر قرار گرفته است. پس از تهران، مازندران با ۶ داوطلب در میان ۴۰ رتبه برتر و سهم ۱۵ درصدی در جایگاه دوم قرار دارد.
استان‌های تبریز، همدان و یزد نیز هر کدام با ۲ رتبه برتر، سهم ۵ درصدی از مجموع ۴۰ رتبه برتر را به خود اختصاص داده‌اند. در ادامه، استان‌های کرمان، قزوین، کرج، کرمانشاه، شیراز، بجنورد و اصفهان نیز هر کدام یک نماینده در میان ۴۰ رتبه برتر دارند که سهم هر یک از آن‌ها 2.5 درصد است. به‌این‌ترتیب در کنار تهران و مازندران که بیشترین تعداد رتبه‌های برتر را به خود اختصاص داده‌اند، چند استان دیگر نیز توانسته‌اند نمایندگانی در میان ۴۰ رتبه برتر کنکور امسال داشته باشند و فهرست برترین‌ها تنها به یک یا چند استان محدود نمانده است.
دختران تمام رتبه‌های برتر هنر را از آن خود کردند
با نگاهی به ترکیب جنسیتی ۴۰ نفر برتر کنکور امسال می‌توان دید که تعداد پسران در میان رتبه‌های برتر بیشتر از دختران بوده است. از میان این ۴۰ نفر ۲۳ نفر پسر هستند که 57.5 درصد از مجموع رتبه‌های برتر را به خود اختصاص می‌دهند. به‌این‌ترتیب پسران برای دومین سال پیاپی بیشترین سهم را در میان ۴۰ رتبه برتر کنکور داشته‌اند. در مقابل ۱۷ نفر از رتبه‌های برتر امسال دختر هستند و سهم آن‌ها از مجموع ۴۰ رتبه برتر به 42.5 درصد می‌رسد. بنابراین اگرچه تعداد پسران در مجموع رتبه‌های برتر بیشتر است اختلاف میان سهم دو گروه چندان زیاد نیست و دختران نیز حضور قابل‌توجهی در میان‌برترین‌های کنکور دارند. ب
ااین‌حال بررسی ترکیب جنسیتی رتبه‌های برتر در گروه‌های آزمایشی مختلف نشان می‌دهد که این وضعیت در همه گروه‌ها یکسان نیست. در گروه آزمایشی هنر تمامی رتبه‌های برتر به دختران اختصاص داشته و آن‌ها سهم ۱۰۰ درصدی از رتبه‌های برتر این گروه را به خود اختصاص داده‌اند. این وضعیت برای دومین سال پیاپی در گروه آزمایشی هنر تکرار شده و تمام رتبه‌های برتر این گروه در اختیار دختران قرار گرفته است. اما در گروه‌های آزمایشی ریاضی و تجربی حضور پسران در میان رتبه‌های برتر قابل‌توجه است. در این دو گروه ۹ نفر از رتبه‌های برتر را این دسته تشکیل می‌دهند و سهم آن‌ها به ۹۰ درصد می‌رسد که به‌عنوان پرچم‌داران این گروه‌های آزمایشی شناخته می‌شوند.
سهم ۶۳ درصدی سمپاد از 38 رتبه برتر کنکور
یکی دیگر از بخش‌های قابل‌توجه در بررسی آماری رتبه‌های برتر کنکور نوع مدارسی است که این دانش‌آموزان در آن‌ها تحصیل کرده‌اند. بررسی اطلاعات مربوط به ۳۸ رتبه برتر گروه‌های آزمایشی امسال نشان می‌دهد مدارس سمپاد همچنان بیشترین سهم را در میان رتبه‌های برتر کنکور دارند. در مجموع ۶۳ درصد از این رتبه‌ها به دانش‌آموزان مدارس سمپاد اختصاص دارد؛ آماری که هرچند نسبت به سال گذشته با افت ۱۴ درصدی همراه بوده؛ اما همچنان فاصله قابل‌توجهی با سایر انواع مدارس دارد. این سهم در برخی گروه‌های آزمایشی بیشتر خود را نشان می‌دهد. در گروه علوم‌تجربی از میان ۱۰ رتبه برتر، ۹ نفر از دانش‌آموزان مدارس سمپاد هستند که معادل ۹۰ درصد رتبه‌های برتر این گروه است. در سایر گروه‌های آزمایشی نیز حضور دانش‌آموزان سمپاد در میان رتبه‌های برتر قابل‌توجه است و نشان می‌دهد این مدارس همچنان بخش بزرگی از جمعیت رتبه‌های برتر را در اختیار دارند.
پس از مدارس سمپاد، مدارس دولتی در جایگاه بعدی قرار گرفته‌اند و ۲۶ درصد از رتبه‌های برتر را به خود اختصاص داده‌اند. این گروه شامل سه دانش‌آموز از مدارس دولتی، یک دانش‌آموز از مدرسه شاهد و ۶ دانش‌آموز از مدارس نمونه دولتی است. هرچند سهم مدارس دولتی نسبت به سال گذشته روند افزایشی داشته؛ اما باتوجه‌به گستردگی مدارس دولتی و تعداد بالای دانش‌آموزانی که در این مدارس تحصیل می‌کنند، همچنان سهم آن‌ها از جمعیت رتبه‌های برتر فاصله زیادی با سهم مدارس سمپاد دارد. در میان مدارس دولتی نیز سهم مدارس نمونه دولتی قابل‌توجه است. ۶۰ درصد از رتبه‌های مربوط به این دسته از مدارس به دانش‌آموزان مدارس نمونه دولتی اختصاص دارد و از میان این دانش‌آموزان نیز ۴ نفر معادل ۶۶ درصد، متعلق به استان تهران هستند.
این تمرکز جغرافیایی نشان می‌دهد حتی در میان رتبه‌های برتر مدارس دولتی نیز توزیع دانش‌آموزان در سراسر کشور یکسان نیست و بخش قابل‌توجهی از رتبه‌ها به دانش‌آموزان مدارس نمونه دولتی استان تهران اختصاص دارد. در سوی دیگر مدارس غیردولتی نیز ۱۱ درصد از رتبه‌های برتر کنکور امسال را در اختیار دارند. در مجموع، توزیع رتبه‌های برتر میان انواع مدارس نشان می‌دهد که بخش عمده این رتبه‌ها همچنان در میان دانش‌آموزان مدارس سمپاد متمرکز است. این تفاوت در سهم مدارس بار دیگر موضوع دسترسی دانش‌آموزان با شرایط آموزشی متفاوت به فرصت‌های برابر برای رقابت در کنکور را به یکی از محور‌های قابل بررسی در تحلیل نتایج امسال تبدیل می‌کند.