پیام آذری - فرهیختگان /متن پیش رو در فرهیختگان منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
علی ملکی| مدیرعامل آرامکو در خصوص کم‌شدن موجودی قابل‌استفاده نفت هشدار داده؛ دولت ترامپ برداشت بزرگی از ذخیره راهبردی آمریکا را تصویب کرده و پس از فشار واشنگتن به اروپا، گروه هفت با عرضه سوخت از ذخایر موافقت کرده است. این خبرها در حالی منتشر شده که ترامپ و دولتش سعی می‌کنند وضعیت سوخت جهانی را آرام جلوه دهند. هم‌زمان، آژانس بین‌المللی انرژی می‌گوید در سال ۲۰۲۵ روزانه به طور متوسط حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت خام و فرآورده از تنگه هرمز عبور می‌کرد. عددی که امروز به صفر رسیده و هرازگاهی تعدادی کشتی موفق به خروج از تنگه هرمز می‌شوند که آن هم در بعضی موارد با مجوز ایران است. بااین‌حال آمریکا اصرار دارد که تنگه هرمز باز است، اما حتی رسانه‌های راست‌گرا و همسو با سیاست‌های ترامپ هم نمی‌توانند بحرانی که کانونش، قلب خلیج‌فارس است را کتمان کنند که تنگه هرمز فعلاً با کارشکنی‌های آمریکا و متحدانش کارایی سابق را ندارد. در این میان اما یک مسیر جایگزین با ظرفیت روزانه تا 5.5 میلیون بشکه وجود دارد: «خط لوله شرق به غرب» در عربستان که آن هم اخیراً به مقصد دلچسبی برای تیرهای غیب تبدیل شده است.
آرامکو: کمبود ذخایر داریم، اما این نوک کوه یخ است!
امین ناصر، مدیرعامل آرامکو، روز دوشنبه (13 مهر 1405) در همایش انرژی لندن گفت جهان با ذخایر نفتی بسیار کمتری نسبت به آغاز بحران روبه‌روست. به گفته او، در شروع جنگ چهل‌روزه، موجودی جهانی نفت نزدیک به ۱۰ میلیارد بشکه بود؛ از آن زمان تقریباً ۳ میلیارد بشکه عرضه ناخالص نفت از دست رفته و «بیش از یک میلیارد بشکه» از موجودی‌ها برای جبران کمبود وارد بازار شده است. او گفت کمتر از ۶ میلیارد بشکه موجودی تجاری باقی مانده و «بخش بزرگی از آن در عمل به‌سرعت قابل‌برداشت نیست.» پس «کمبود ذخایر» نوک کوه یخی است که ناصر لو داده، او در واقع نکته بسیار مهم‌تری را یادآوری می‌کند: «مهم است چه مقدار واقعاً آماده عرضه باشد.» مدیر آرامکو گفت به دلیل محدودیت فنی -نیاز به نگه‌داشتن حداقل حجم در مخازن و الزامات عملیاتی- کمتر از ۱۰ درصد از موجودی باقیمانده را می‌توان عملاً در دسترس دانست. او هشدار داد که حتی پس از بازگشایی کامل هرمز، پرکردن دوباره ذخایر هم‌زمان با تأمین تقاضای روزانه ممکن است تا دو سال طول بکشد. بازسازی ذخایر خود به نفت نیاز دارد. پس برداشت از ذخیره اضطراری اگرچه شاید بتواند کمبود امروز را برای کوتاه‌مدت جبران می‌کند، اما مشکل تولید، حمل‌ونقل یا پالایش را حل نمی‌کند و ذخیره را هم خودبه‌خود پر نمی‌کند. ناصر گفت تا وقتی هرمز کاملاً باز نشود و اعتماد بازار برنگردد، فشار بر نفت خام و فرآورده‌هایی مثل گازوئیل بیشتر می‌شود. آژانس بین‌المللی انرژی هم مدعی شده علی‌رغم اینکه صادرات نفت خام خاورمیانه بهتر شده، اما جریان فرآورده‌های پالایش‌شده همچنان به‌شدت محدود است.
ذخایر راهبردی آمریکا: پایین‌ترین سطح از سال 1982
20 اسفند 1404 ترامپ که شاهد آتش‌گرفتن بازار نفت بود، دستور آزادسازی ۱۷۲ میلیون بشکه نفت از ذخیره راهبردی این کشور را صادر کرد. وزارتخانه گفت تحویل این مقدار با سرعت برنامه‌ریزی‌شده حدود ۱۲۰ روز زمان می‌برد. همچنین ۳۲ کشور عضو سازمان بین‌المللی انرژی در مجموع با عرضه ۴۰۰ میلیون بشکه نفت و فرآورده از ذخایر اضطراری موافقت کردند. اثر فشار بر ذخیره راهبردی آمریکا در آمار هم دیده می‌شود. اداره اطلاعات انرژی آمریکا گزارش داد در هفته منتهی به ۲۵ سپتامبر (هفته اول مهر)، موجودی ذخیره راهبردی به حدود 283.8 میلیون بشکه رسید که نزدیک به ۴۰ درصد ظرفیت مجاز ۷۱۴ میلیون‌بشکه‌ای و پایین‌ترین سطح از سال ۱۹۸۲ است. این نهاد همچنین اعلام کرد سرعت برداشت از ذخیره در ماه سپتامبر به طور محسوسی کند شد؛ پس نمی‌توان فرض کرد دولت‌ها بتوانند با همین ریتم همچنان نفت بیشتری از انبارهای اضطراری بیرون بکشند.
بنزین کشیدن از ببر کاغذی
ترامپ که از کم‌کاری کشورهای اروپایی در جنگ علیه ایران عصبی شد و آنها را با اظهاراتش آزار می‌داد، حالا از همان‌ها خواسته گازوئیل بیشتری از ذخایر اضطراری خود را وارد بازار کنند. وزیر خزانه‌داری آمریکا گفت اروپا باید تعهدهای قبلی را سریع‌تر اجرا و عرضه بیشتری فراهم کند. ترامپ نیز علناً از اروپا خواست ذخایر گازوئیل را آزاد کند و تهدید کرد ممکن است صادرات گازوئیل آمریکا را محدود کند. گروه هفت درباره آزادسازی به توافق رسید و نوشت اروپا با آزادکردن «مقدار زیادی» گازوئیل موافقت کرده است. 10 مهر گروه هفت اعلام کرد با هماهنگی آژانس بین‌المللی انرژی تا ۱۰۰ میلیون بشکه نفت خام و فرآورده را طی چهار ماه عرضه می‌کند. آژانس بین‌المللی انرژی در همان روز گفت کمبود فرآورده‌های پالایش‌شده به‌ویژه گازوئیل هنوز شدید است و حملات اخیر اوکراین به پالایشگاه‌های روسیه فشار را بیشتر کرده است.
پشت تنگه بمانید
گاهی خبرهایی درباره عبور نفتکش از تنگه هرمز منتشر می‌شود. با فرض درست بودن این اخبار، در هیچ صورتی نفت محدود عبوری با هزینه و ریسک بالای عملیاتی نمی‌تواند پاسخگوی حداقل مایحتاج جهانی باشد. همچنین، روایت‌های رسانه‌‌ای دشمن می‌گوید بخشی از نفت با تغییر مسیر، انتقال کشتی به کشتی و تحمل ریسک و هزینه بیشتر به بازار می‌رسد. اما همان روایت‌ها مجبورند اعتراف کنند که این روند، جایگزین یک مسیر امن و روان نیستند. آزادسازی ذخایر هم می‌تواند فشار فعلی را موقتاً کاهش دهد ولی چنانچه توضیح داده شد، ذخایر محدودند و برداشت از آنها به‌خودی‌خود با محدودیت‌های فنی و لجستیکی روبه‌روست. توافق گروه هفت برای عرضه هماهنگ سوخت از ذخایر نیز نشان می‌دهد دولت‌ها هنوز برای مهار فشار بازار، نیاز به اقدام اضطراری می‌بینند. تجربه کشورهایی از جمله عربستان سعودی نشان داد مسیرهای دیگر مثل انتقال از طریق خط لوله، مطلقاً نمی‌تواند در شرایط ایمن صورت گیرد و در نهایت، کلید عبور از بحران انرژی جهانی، در دستان ایران و قفلش در تنگه هرمز است و لاغیر.