پیام آذری - اکو ایران / متن پیش رو در اکو ایران منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
تهدید ترامپ علیه عمان امواج شوک را در سراسر منطقه ایجاد کرد.
بازار
دونالد ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده، چهارشنبه شب ظاهراً تهدید کرد که اگر عمان در مورد مدیریت عبورومرور از تنگه هرمز با ایران همراهی کند، به این کشور حمله کرده و آن را «منفجر» خواهد کرد.
تهدیدی فراتر از اشتباه لفظی
وقتی از ترامپ پرسیده شد که آیا توافق کوتاهمدتی را برای کنترل آبراه توسط ایران و کشورهای خلیج فارس میپذیرد، گفت که عمان باید «درست رفتار کند» وگرنه او «آنها را منفجر خواهد کرد». ترامپ در جلسه کابینه در کاخ سفید به خبرنگاران گفت: «نه، تنگه برای همه باز خواهد بود. اینجا آبهای بینالمللی است و عمان درست مثل بقیه رفتار خواهد کرد، وگرنه مجبوریم آنها را منفجر کنیم. آنها این را میفهمند، مشکلی نخواهند داشت.»
در ابتدا تصور میشد که او دچار اشتباه لفظی شده و به جای ایران گفته عمان. به نظر میرسد رئیسجمهور ۷۹ ساله ایالات متحده در سخنرانی قبلی خود هم ایران و ونزوئلا را با هم اشتباه گرفته و گفته بود که این کشور آمریکای جنوبی - که رهبر آن نیکولاس مادورو در ژانویه توسط نیروهای آمریکایی سرنگون شد - " alt="پیام آذری" width="100%" />
عمان شریک استراتژیک بیش از پنجدههای ایالات متحده است که سعی کرده در جنگ ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران میانجیگری کند. با این حال، وزارت امور خارجه ایالات متحده بعداً کلیپ و متن اظهارات ترامپ در مورد عمان را بدون هیچ گونه اصلاح یا توضیحی منتشر کرد.
تهدیدی غیرمعمول
با این حال، کمتر از 24 ساعت پس از تهدید پرزیدنت ترامپ به بمباران عمان -متحد کلیدی ایالات متحده که به بیطرفی و تلاشهای میانجیگرانهاش در بحرانهای منطقهای، از جمله جنگ بین ایالات متحده و ایران، مشهور است وزارت خزانهداری آمریکا هم این کشور را به دلیل تنگه هرمز به تحریم تهدید و اعلام کرد بازیگرانی را که در این آبراه عوارض را تسهیل میکنند، «به شدت هدف قرار خواهد داد».
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری ایالات متحده، روز پنجشنبه گفت که واشنگتن اقدامات هیچ یک از این دو کشور را در اعمال عوارض بر کشتیهای تجاری در این آبراه استراتژیک «تحمل نخواهد کرد». بسنت در یک پست در شبکههای اجتماعی ادعا کرد: «به ویژه عمان باید بداند که وزارت خزانهداری ایالات متحده به شدت هر بازیگری را که - مستقیم یا غیرمستقیم - در تسهیل عوارض تنگه هرمز دخیل باشد، هدف قرار خواهد داد و هر شریکی که مایل به این کار باشد، مجازات خواهد شد. همه ملتها باید هرگونه تلاش ایران برای ایجاد اختلال در جریان آزاد تجارت را به طور کامل رد کنند. روزهای ارعاب تهران در منطقه و جهان به پایان رسیده است».
با این حال، سپس بسنت در نشست خبری کاخ سفید گفت که اوایل روز پنجشنبه با سفیر عمان صحبت کرده و به او اطمینان داده شده که «هیچ برنامهای برای گرفتن عوارض» از این آبراه حیاتی وجود ندارد. بسنت گفت: «به او گفتم که این کار نشدنی است و او نمیخواهد افراد عمانی یا مؤسسات مالی عمانی را در معرض تحریم قرار دهد». تهدید روز پنجشنبه بسنت ساعاتی پس از آن مطرح شد که وزارت خزانهداری «اداره تنگه خلیج فارس» ایران، که هزینههای عبور از تنگه را جمعآوری میکند، تحریم کرد. واشنگتن تحریمها را به پرداختکنندگان عوارض هم گسترش داده است.
در حالی که ایران پیشنهاد داده که تهران و مسقط به طور مشترک تنگه هرمز را مدیریت کنند، عمان تاکنون از تایید اینکه به دنبال کنترل این آبراه است -که بخشهایی از آن در آبهای سرزمینیاش قرار دارد_ خودداری کرده است. هنوز مشخص نیست چه چیزی باعث موضع اخیر واشنگتن در قبال عمان شده است. تهدید آمریکا به تحریم و اقدام نظامی علیه یک شریک امنیتی و اقتصادی نزدیک، بسیار غیرمعمول است.
در این رابطه، ویلیام فیگوئروا، استادیار روابط بینالملل در دانشگاه گرونینگن، به مجله تایم گفته: «ترامپ در تلاش است که برای آرام کردن منتقدانش ثابت کند با ایران و شرکایش «نرم» نیست، اما چنین غیرقابلپیشبینی بودنی، مذاکرات را به خطر میاندازد، بهویژه با توجه به اینکه مذاکرهکنندگان ایرانی اعتماد کمی به روند ایالات متحده دارند».
چرا در بحبوحه تشدید تنشها عمان به بمباران تهدید شد؟
به نوشته فدریکا مارسی، تحلیلگر الجزیره، رئیس جمهور آمریکا در نشانهای از افزایش تنشها بر سر تنگه هرمز، هشداری جدی به یکی از متحدان آمریکا داده است. اگرچه هرمز یک تنگه بینالمللی است، اما بخش عمده آن در آبهای سرزمینی ایران و عمان - نه آبهای بینالمللی - واقع شده و بخشهایی از مناطق دورافتاده آن در آبهای سرزمینی امارات متحده عربی.
این تنگه به عنوان یک آبراه طبیعی که تنها مسیر برای تولیدکنندگان نفت خلیج فارس برای صادرات به اقیانوس آزاد است، برای دههها به عنوان یک مسیر دریایی بینالمللی آزاد عمل کرده است. با این حال، پس از حملات مشترک ایالات متحده و اسرائیل به ایران در 28 فوریه، تهران این آبراه را بسته و شروع به اعمال حاکمیت بر آن کرد، از جمله دریافت عوارض تا سقف 2 میلیون دلار برای هر کشتی. طبق قوانین بینالمللی دریانوردی، کشورها مجاز به دریافت عوارض از کشتیهایی که از تنگههای طبیعی مانند هرمز عبور میکنند، حتی در جایی که در آبهای بینالمللی نیستند، نیستند. با این حال، کشورها میتوانند خدماتی مانند بیمه، تعمیر و نگهداری و کمک به پهلوگیری را به کشتیهای باربری ارائه دهند.
کمی پیش از اظهار نظر ترامپ در روز چهارشنبه، تلویزیون ایران گزارش داد که ایران و ایالات متحده در آستانه توافق بر سر یادداشت تفاهمی هستند که بر اساس آن تهران و مسقط به طور مشترک تنگه را کنترل خواهند کرد. این پیشنهاد، پرداخت هزینه برای کشتیهای عبوری را در قالب «هزینه خدمات» به جای «عوارض» تعیین میکند. در حالی که دولت ترامپ ادعاهای چنین یادداشت تفاهمی را «کاملاً ساختگی» خوانده، تحلیلگران میگویند تهدید او نشان میدهد که تفاهم بین ایران و عمان دقیقاً همان چیزی است که رئیس جمهور ایالات متحده سعی در جلوگیری از آن دارد.
به گفته مهند سلوم، عضو ارشد غیرمقیم شورای خاورمیانه در امور جهانی: «آنچه واشنگتن میخواهد از آن جلوگیری کند، عادیسازی کنترل ایران بر هرمز است که با لباس اداری و قانونی و با پوشش عربی توسط یک متحد ایالات متحده انجام میشود. تهدید یک متحد کوچک همچنین پیامی به کل خلیج فارس است: به ایران پوشش ندهید.»
بهت و شوک در خلیج فارس؛ محاسبات تهران تغییر میکند؟
منتقدان این تهدید را بیملاحظه خواندند. به گفته سمیر پوری، مدرس مهمان در مطالعات جنگ در کالج کینگ لندن، تهدید ترامپ علیه عمان «واقعاً تعجبآور» بود و هشدار داد که این تهدید «امواج شوک را در سراسر منطقه ایجاد خواهد کرد». پوری به الجزیره گفت: «عمان در تلاش برای دوری از برخی درگیریها و ارائه حمایت میانجیگری، نقش منطقهای ماهرانهای ایفا کرده است. مشخص نیست که تهدید به بمباران عمان چگونه لزوماً محاسبات ایران [در مورد هرمز] را تغییر خواهد داد.»
بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان، پیش از آغاز جنگ علیه ایران، میانجی اصلی در مذاکرات هستهای آمریکا و ایران بود. درست قبل از حمله مشترک آمریکا و اسرائیل به تهران در ماه فوریه، البوسعیدی با مقامات آمریکایی، از جمله جی دی ونس، معاون رئیس جمهور، دیدار کرده بود تا مذاکرات در مورد آینده برنامه هستهای تهران را تسهیل کند. البوسعیدی در دیدار با ونس در واشنگتن دی سی، در ۲۷ فوریه، یک روز قبل از شروع جنگ علیه ایران، گفت که مذاکرات منجر به «ایدهها و پیشنهادهای خلاقانه و سازنده» شده و به پیشرفت بیسابقهای منجر شده است.
با این حال، ساعاتی بعد، ترامپ به طرز تکاندهندهای اعلام کرد که ایالات متحده به ایران حمله کرده است زیرا «او احساس میکرد» که ایران اولین حمله را انجام خواهد داد و ادعا کرد که مذاکرات هستهای متوقف شده است. وزیر امور خارجه عمان با رد این توصیف که ایران «تهدید قریبالوقوع» برای ایالات متحده است، اظهار داشت که «پیشرفت قابل توجهی» در مذاکرات هستهای حاصل شده است.
عمان برخلاف سایر متحدان ایالات متحده در خلیج فارس، مانند قطر، بحرین و امارات متحده عربی، میزبان نیروهای آمریکایی نیست. با این وجود، زمانی که ایران در روزهای اولیه جنگ به شکل تلافیجویانهای حملات گستردهای را به داراییهای نظامی و زیرساختهای انرژی ایالات متحده در سراسر منطقه خلیج فارس انجام داد، به این درگیری کشیده شد. بندر تجاری دقم، واقع در استان الوسطی در مرکز عمان، در اول مارس مورد حمله دو پهپاد قرار گرفت. دو روز بعد، یک مخزن سوخت در این بندر نیز در یک حمله پهپادی مورد اصابت قرار گرفت. در آن زمان، ترامپ با این کشور خلیج فارس ابراز همبستگی کرده و ادعا کرد: «ایران کشورهایی را هدف قرار میدهد که هیچ ارتباطی با آنچه در جریان است، ندارند.»
چرا عمان برای حلوفصل جنگ ایالات متحده و ایران مهم است؟
به گفته سلوم، از شورای امور جهانی خاورمیانه، عمان «یکی از کشورهای خلیج فارس است که همزمان شریک امنیتی ایالات متحده و معتمدترین طرف گفتگوی عرب ایران است». او به الجزیره گفت: «در زمان صلح، این ابهام یک مزیت است. در زمان جنگ، به یک مسئولیت تبدیل میشود، که دقیقاً همان وارونگی است که اکنون در حال وقوع است.»
این تحلیلگر استدلال کرد که کنترل مشترک ایران و عمان بر هرمز «بیشتر یک ژست است تا یک احتمال». او گفت: «منافع واقعی عمان، مشارکت در محاصره ایران نیست؛ بلکه میانجیگری برای بازگشایی تنگه است.» با این حال، به گفته سلوم، چشمانداز شکلدهی مشترک آینده تنگه هرمز توسط ایران و عمان، به سه دلیل رئیس جمهور ایالات متحده را نگران میکند: «این امر، تسلط ایران بر این تنگه را به یک واقعیت دائمی پس از جنگ تبدیل میکند، نه یک اقدام موقت جنگی؛ این امر سابقهای ایجاد میکند که کشورهای ساحلی [آنهایی که با یک پهنه آبی بزرگ هممرز هستند] میتوانند یک آبراه بینالمللی را اندازهگیری و از آن کسب درآمد کنند و اصل آزادی ناوبری را که ایالات متحده در سراسر جهان تضمین میکند، از بین ببرد؛ و این امر به تهران یک پیروزی استراتژیک میدهد که از هرگونه آتشبس دوام میآورد.»
تحلیلگران معتقدند اهمیت عمان از سه جنبهی جغرافیایی، دیپلماتیک و استراتژیک آن را به خط مقدم درگیری سوق میدهد، زیرا دامنه آن به یک مبارزه ژئوپلیتیکی بزرگتر برای کنترل یکی از حیاتیترین گلوگاههای دریایی جهان از نظر اقتصادی تبدیل میشود.