پیام آذری - تبریز- عضو هیئت علمی دانشگاه تبریز گفت: حمله به دانشگاهها، تهاجم به آینده کشور است؛ امنیت علمی بخشی از امنیت ملی بوده و حفاظت از نخبگان و زیرساختهای آموزشی ضرورت دارد.
حجتالاسلام سیدجلال موسوی شربیانی، در گفتگو با خبرنگار مهر، در تشریح ابعاد حمله به دانشگاهها در دوران جنگ، گفت: دانشگاه تنها یک مجموعه آموزشی یا ساختمانی نیست، بلکه محل تولید دانش، تربیت نیروی انسانی و شکلگیری سرمایه فکری کشور است؛ از این رو هرگونه حمله به دانشگاهها میتواند به این مؤلفههای بنیادین آسیب جدی وارد کند.
وی با بیان اینکه آثار اینگونه حملات ممکن است در کوتاهمدت بهطور کامل محسوس نباشد، افزود: در گذر زمان روشن میشود که این آسیبها چه تأثیرات عمیق و گستردهای بر آموزش و پژوهش بر جای گذاشتهاند.
به گفته وی ، فضای عمومی دانشگاهها در شرایط جنگی دچار اختلال میشود، اما در کنار خسارتها، روحیه مقاومت علمی نیز تقویت شده و استادان و دانشجویان با عزم بیشتری به ایفای نقش میپردازند.
دانشگاه، بخشی از قدرت ملی است
حجتالاسلام موسوی شربیانی با اشاره به اینکه در دنیای امروز قدرت کشورها فقط در توان نظامی خلاصه نمیشود، تصریح کرد: دانشگاهها بهعنوان منبع تولید دانش، فناوری، نوآوری و تربیت نخبگان، بخشی از قدرت ملی به شمار میروند. بنابراین زمانی که یک مرکز علمی هدف قرار میگیرد، در حقیقت بخشی از توان آیندهساز یک ملت مورد تهاجم قرار گرفته است.
وی ادامه داد: پژوهشگران حوزه امنیت معتقدند هدف قرار دادن مراکز علمی تلاشی برای تضعیف توان راهبردی و آیندهساز کشورهاست؛ چرا که دانشگاهها نقش مستقیم در تولید دانش و پرورش نیروی انسانی متخصص دارند.
این عضو هیئت علمی دانشگاه تبریز در پاسخ به این پرسش که آیا میتوان حمله به دانشگاه را حمله به آینده کشور دانست، گفت: قطعاً همینطور است؛ زیرا دانشگاه محل تربیت پزشکان، نخبگان و نیروهای انسانی مؤثر در ساختار توسعه کشور است و این افراد از مؤلفههای اصلی قدرت به شمار میروند. تربیت چنین نیروهایی یکشبه ممکن نیست و جبران خسارتهای ناشی از آسیب به آنها سالها زمان میبرد.
وی با تأکید بر اینکه تهاجم به دانشگاهها آینده کشور را در معرض خطر قرار میدهد، افزود: وقتی زیرساختهای علمی آسیب میبینند، کشور ناچار است برای جبران آن در بلندمدت هزینههای سنگینی پرداخت کند.
حجتالاسلام موسوی شربیانی درباره مهمترین آسیبهایی که استادان و دانشجویان در آن دوران متحمل شدند، توضیح داد: علاوه بر آسیبهای مستقیم ناشی از شرایط جنگی، محدودیت امکانات آموزشی و پژوهشی، اختلال در روند فعالیتهای علمی و فشارهای روانی از مهمترین چالشها بود. برخی از فرصتهای علمی و پژوهشی نیز از دست رفت.
وی با اشاره به تجربه شخصی خود گفت: در آغاز جنگ، چندین مقاله و کتاب علمی در دست تهیه داشتم، اما با شروع جنگ، روند کارها بهکلی مختل شد و بسیاری از برنامههای پژوهشی از هم پاشید.
ایستادگی علمی در کنار آسیبها
وی خاطرنشان کرد: آنچه در خاطره دانشگاههای ایران برجسته مانده، تنها آسیبها نیست؛ بلکه در کنار آن، روحیه ایستادگی و تلاش برای ادامه مسیر علمی در دشوارترین شرایط نیز باید دیده شود.
به گفته وی، جنگ از یک سو باعث از دست رفتن فرصتهای آموزشی و پژوهشی شد، اما از سوی دیگر، عزم دانشگاهیان را برای مقاومت علمی و حفظ اقتدار علمی کشور تقویت کرد.
این استاد دانشگاه درباره اثر جنگ بر تولید علم و پژوهش در ایران نیز گفت: جنگ بدون تردید هزینههای قابل توجهی بر نظام علمی کشور تحمیل میکند و بخشی از منابع و ظرفیتها به سمت نیازهای فوری جنگ هدایت میشود؛ مسئلهای که بر برخی فعالیتهای پژوهشی اثر میگذارد.
وی در عین حال افزود: تجربه جنگ باعث شد اهمیت خودکفایی علمی و فناوری بیش از پیش آشکار شود و بسیاری از رویکردهای بعدی در حوزه توسعه فناوری، تحقیقات راهبردی و استقلال علمی، ریشه در همین تجربه تاریخی داشته باشد.
نقش استادان در حفظ روحیه علمی جامعه
حجتالاسلام موسوی شربیانی نقش استادان دانشگاه در دوران جنگ را فراتر از آموزش دانست و تصریح کرد: استادان تلاش میکنند چراغ علم را روشن نگه دارند و این پیام را به جامعه منتقل کنند که حتی در شرایط بحرانی نیز نباید از آینده کشور و تربیت نیروی متخصص غافل شد.
وی تأکید کرد: حفظ ارتباط با دانشجویان، تقویت امید اجتماعی و پاسداری از سرمایه علمی کشور، از مهمترین رسالتهای استادان دانشگاه در شرایط سخت است.
وی با اشاره به نمونههایی از مقاومت علمی دانشگاهها در دوران جنگ گفت: یکی از مهمترین جلوههای مقاومت علمی، ادامه فعالیت دانشگاهها در همان شرایط دشوار بود.
به گفته وی، کلاسها ادامه یافت، ارتباط دانشجویان و استادان حفظ شد و پایاننامهها و رسالهها نیز تا حد امکان روند عادی خود را طی کردند.
موسوی شربیانی افزود: در برخی حوزهها نیز توان علمی دانشگاهها برای پاسخ به نیازهای جامعه و برخی نهادهای مرتبط در دوران جنگ به کار گرفته شد و این همکاریها ادامه یافت.
عضو هیئت علمی دانشگاه تبریز در بخش دیگری از سخنان خود به اقداماتی که پس از حمله به دانشگاهها برای تداوم آموزش و پژوهش انجام شد اشاره کرد و گفت: جامعه علمی کشور تلاش کرد روند آموزش و پژوهش را متوقف نکند. بازسازی زیرساختها، حفظ فعالیتهای آموزشی، استفاده بهینه از امکانات موجود و حمایت از دانشجویان و پژوهشگران از جمله این اقدامات بود.
آگاهی محدود نسل جوان از این بخش از تاریخ
وی با بیان اینکه آشنایی جامعه امروز، بهویژه نسل جوان، با این بخش از تاریخ علمی ایران محدود است، اظهار داشت: معمولاً هنگام سخن گفتن از جنگ، بیشتر ابعاد نظامی آن مورد توجه قرار میگیرد، در حالی که جنگ آثار گستردهای بر حوزههای علمی، آموزشی و فرهنگی نیز بر جای میگذارد.
به گفته وی، بازخوانی این تجربه میتواند به نسل جدید نشان دهد که توسعه علمی کشور در شرایط سخت شکل گرفته و هزینههای سنگینی برای تداوم آن پرداخت شده است.
حجتالاسلام موسوی شربیانی در پایان مهمترین درس این تجربه تاریخی را چنین برشمرد: امنیت علمی بخشی از امنیت ملی است. اگر کشوری نتواند از دانشگاهها، پژوهشگران و زیرساختهای علمی خود حفاظت کند، در بلندمدت بخشی از توان توسعه و اقتدار خود را از دست میدهد.
وی افزود: سرمایهگذاری در آموزش عالی، توسعه زیرساختهای پژوهشی و افزایش تابآوری علمی، صرفاً یک اقدام آموزشی نیست بلکه ضرورتی راهبردی برای آینده کشور است. دانشگاهها خط مقدم آیندهسازی کشور هستند و هرچه توجه به امنیت علمی بیشتر شود، آینده کشور نیز بیش از پیش بیمه خواهد شد.