پیام آذری - ایرنا / با نزدیک شدن سامانه بارشی جدید به کهگیلویه و بویراحمد و صدور هشدار سطح نارنجی هواشناسی، بار دیگر موضوع آمادگی دستگاه‌های اجرایی و مسئولیت مردم در پیشگیری از خسارت‌های احتمالی به یکی از دغدغه‌های اصلی استان تبدیل شده است؛ بارشی که در کنار نوید پایان روزهای خشک و تأمین بخشی از منابع آبی، می‌تواند در صورت بی‌توجهی به هشدارها، برای ساکنان مناطق سیل‌خیز، کشاورزان، دامداران و مسافران خطرآفرین باشد.
پیش‌بینی‌ها از فعالیت سامانه بارشی از پنجشنبه ۱۴ آبان تا یکشنبه ۱۷ آبان حکایت دارد. رگبار باران، رعدوبرق، احتمال تگرگ، وزش بادهای لحظه‌ای، مه و کاهش دید از مخاطرات اعلام‌شده برای این دوره است؛ شرایطی که در مناطق کوهستانی زاگرس، به دلیل شیب زمین و وجود مسیل‌ها و آبراهه‌های متعدد، ضرورت مراقبت و آمادگی را دوچندان می‌کند.
هشدار نارنجی و پیش‌بینی بارش‌های سنگین
مطابق گزارش ها سازمان هواشناسی کشور برای کهگیلویه و بویراحمد از ۱۴ تا ۱۷ آبان هشدار نارنجی صادر کرده است. بر اساس این ارزیابی، بارش‌های شدید، رعدوبرق، احتمال تگرگ، وزش بادهای تند و مه‌گرفتگی از مهم‌ترین مخاطرات این سامانه خواهد بود.
اوج فعالیت سامانه برای شنبه ۱۶ آبان و صبح یکشنبه ۱۷ آبان پیش‌بینی شده است. همچنین در برخی مناطق احتمال بارش ۱۵۰ تا ۲۰۰ میلی‌متر و در ارتفاعات مقادیر بیشتری مطرح شده است.
اهمیت این ارقام زمانی روشن‌تر می‌شود که بدانیم بارندگی شدید در مناطق کوهستانی می‌تواند در مدت کوتاهی حجم زیادی رواناب تولید کند. برای مثال، بارش متمرکز در ارتفاعات ممکن است بدون آنکه در یک منطقه شهری بارندگی شدیدی ثبت شود، موجب افزایش ناگهانی دبی رودخانه‌های پایین‌دست شود.
بنابراین، خطر سیلاب تنها به میزان بارندگی در محل سکونت افراد محدود نیست و وضعیت حوزه‌های آبریز بالادست نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
آمادگی دستگاه‌ها، از پاکسازی آبراهه‌ها تا مدیریت جاده‌ها
در سوی دیگر این ماجرا، مسئولیت دستگاه‌های اجرایی قرار دارد؛ مسئولیتی که نمی‌توان آن را به زمان آغاز بارندگی موکول کرد. تجربه حوادث طبیعی نشان داده است که گاهی یک دهانه پل مسدودشده، یک کانال پاکسازی‌نشده یا یک مسیر نامناسب عبور آب می‌تواند به عاملی برای آب‌گرفتگی و خسارت تبدیل شود.
یدالله رحمانی، استاندار کهگیلویه و بویراحمد، در نشست ستاد مدیریت بحران بر آمادگی دستگاه‌های اجرایی، شهرداری‌ها، نیروهای امدادی و خدمات‌رسان برای مقابله با بارش‌های پیش‌بینی‌شده تأکید کرد و گفت اقدامات پیشگیرانه از نیمه شهریورماه آغاز شده است.
به گفته وی، پاکسازی مسیرهای عبور آب، لایروبی، جمع‌آوری نخاله‌ها، بررسی وضعیت درختان در معرض خطر، کنترل مخازن سدها و مدیریت رهاسازی آب از جمله اقداماتی است که برای کاهش خسارت‌های احتمالی در دستور کار قرار گرفته است.
استاندار همچنین از پاکسازی دهانه پل‌ها و مسیرهای عبور آب و آمادگی مجموعه راهداری و پلیس راه برای مدیریت شرایط احتمالی در جاده‌ها خبر داده بود.
این اقدامات زمانی اثربخش خواهند بود که از مرحله اعلام آمادگی فراتر بروند و در میدان عمل نیز استمرار داشته باشند؛ به‌ویژه در نقاطی که سابقه آب‌گرفتگی، انسداد راه یا طغیان آبراهه‌ها وجود دارد.
تشکیل کمیته‌های مدیریت بحران در فرمانداری‌ها و هماهنگی میان دستگاه‌های خدمات‌رسان نیز باید به معنای تقسیم روشن مسئولیت‌ها باشد؛ یعنی هر دستگاه بداند در زمان بروز حادثه چه وظیفه‌ای دارد، چه امکاناتی در اختیار دارد و چگونه باید با سایر مجموعه‌ها همکاری کند.
کشاورزان و دامداران، در خط مقدم مخاطرات طبیعی
در میان گروه‌هایی که از بارندگی‌های شدید تأثیر می‌پذیرند، کشاورزان و دامداران جایگاه ویژه‌ای دارند. برای یک بهره‌بردار کشاورزی، بارش شدید تنها تغییر وضعیت آب‌وهوا نیست؛ ممکن است حاصل ماه‌ها کار، هزینه تهیه نهاده‌ها و انتظار برای برداشت محصول را تحت تأثیر قرار دهد.
استاندار کهگیلویه و بویراحمد نیز با اشاره به اهمیت اطلاع‌رسانی به فعالان بخش کشاورزی و آبزی‌پروری، از ارائه هشدارهای لازم به بهره‌برداران مزارع و واحدهای پرورش ماهی خبر داده بود.
انتقال دام‌ها به مناطق مرتفع و امن، دور نگه داشتن آنها از بستر رودخانه‌ها و دره‌ها، حفاظت از خوراک دام و تجهیزات و پرهیز از چرای دام در ارتفاعات هنگام وقوع رعدوبرق از جمله اقداماتی است که می‌تواند خطر خسارت را کاهش دهد.
در واحدهای پرورش ماهی نیز مدیریت آب ورودی استخرها، بررسی استحکام سازه‌ها و توجه به احتمال افزایش ناگهانی دبی آب اهمیت دارد.
برای این گروه‌ها، چند ساعت غفلت ممکن است به خسارتی تبدیل شود که جبران آن ماه‌ها زمان ببرد. به همین دلیل، اطلاع‌رسانی باید به‌موقع، محلی و متناسب با نوع فعالیت بهره‌برداران باشد.
سهم مردم در عبور ایمن از روزهای بارانی
مدیریت بحران تنها وظیفه مدیران و نیروهای امدادی نیست. رفتار روزمره مردم نیز می‌تواند در کاهش یا افزایش خسارت‌ها نقش تعیین‌کننده‌ای داشته باشد.
نخستین توصیه، پرهیز از توقف و اتراق در حاشیه رودخانه‌ها، مسیل‌ها و مسیرهای عبور سیلاب است. حتی اگر در لحظه حضور افراد، سطح آب پایین باشد، بارش در ارتفاعات می‌تواند در زمانی کوتاه جریان آب را در پایین‌دست افزایش دهد.
خودداری از سفرهای غیرضروری، پرهیز از عبور با خودرو از مسیرهای آب‌گرفته، توجه به هشدارهای راهداری و هواشناسی و اجتناب از کوهنوردی در روزهای فعالیت سامانه نیز ضروری است.
پاکسازی آبروهای اطراف خانه، محکم کردن وسایل سبک در فضای باز، آماده نگه داشتن داروهای ضروری و چراغ‌قوه و مراقبت از سالمندان و افراد دارای محدودیت حرکتی از دیگر اقداماتی است که خانواده‌ها می‌توانند پیش از آغاز بارندگی انجام دهند.
در زمان وقوع رعدوبرق نیز حضور در فضای باز، به‌ویژه در ارتفاعات و زیر درختان منفرد، خطرناک است. همچنین نباید برای عبور از مسیرهای سیلابی، توان خودرو یا عمق آب را دست‌کم گرفت.
پس از باران، مسئولیت‌ها پایان نمی‌یابد
یکی از اشتباهات رایج در مواجهه با حوادث جوی، پایان دادن به مراقبت‌ها هم‌زمان با قطع بارندگی است؛ در حالی که خطر ممکن است همچنان در مسیر رودخانه‌ها و مناطق پایین‌دست ادامه داشته باشد.
خاک اشباع‌شده، احتمال رانش زمین، آسیب‌دیدگی پل‌ها و جاده‌ها و روان‌آب ناشی از بارش در ارتفاعات می‌تواند حتی پس از عبور سامانه اصلی نیز مخاطره‌آفرین باشد.
از این رو، بازگشت به مسیرهای عادی زندگی باید با اطمینان از ایمنی راه‌ها و تأسیسات انجام شود و مردم از نزدیک شدن به سازه‌های آسیب‌دیده، سیم‌های برق افتاده و آب‌های راکد خودداری کنند.
باران را نمی‌توان متوقف کرد، اما می‌توان از تبدیل آن به بحران جلوگیری کرد. کهگیلویه و بویراحمد برای عبور کم‌خطر از روزهای پیش‌رو به آمادگی مستمر دستگاه‌ها، هماهنگی نیروهای امدادی، اطلاع‌رسانی دقیق و همراهی مردم نیاز دارد.
هشدار نارنجی فرصتی برای پیشگیری است، نه دلیلی برای هراس عمومی. آنچه در نهایت میزان خسارت را تعیین می‌کند، فقط شدت بارندگی نیست؛ بلکه میزان آمادگی، سرعت واکنش و جدی گرفتن توصیه‌های ایمنی از سوی مسئولان و شهروندان است.