پیام آذری - اکو ایران / متن پیش رو در اکو ایران منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
گزارشگر مقیم تهران خبرگزاری الجزیره در گزارش خود مینویسد که به نظر میرسد هم آمریکا و هم ایران تمایلی به بازگشت به یک جنگ تمامعیار، مشابه آنچه در هفتههای نخست جنگ رخ داد، ندارند؛ بااینحال، تحلیلگران هشدار میدهند که وضعیت کنونی ذاتاً بیثبات است و ممکن است بار دیگر به یک جنگ تمامعیار تبدیل شود؛ جنگی که میتواند به مشارکت مجدد اسرائیل در حملات علیه ایران منجر شود.
بحرین و کویت از اوایل سپتامبر هدف حمله قرار نگرفته بودند، اما طی روزهای اخیر هر دو با پهپادهای ایرانی مورد حمله قرار گرفتهاند. دوره آرامش بحرین در ۱۳ نوامبر به پایان رسید؛ زمانی که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، پس از حملات هوایی آمریکا به بندر سیریک در سواحل استان هرمزگان، پهپادهای انتحاری را به سمت پایگاه هوایی رفاع هدایت کرد. سپاه پاسداران پس از حمله به بحرین، به منامه درباره ادامه همکاریهای امنیتی با آمریکا و همچنین نحوه برخورد با رهبران مسلمان شیعه هشدار داد. کویت نیز اعلام کرد که در ساعات شب تا بامداد چهارشنبه، پهپادهایی به سمت این کشور در حرکت بودهاند. ارتش ایران اعلام کرد تجهیزات آمریکایی در پایگاه هوایی علی السالم، از جمله سکوهای پرتاب موشک، را هدف قرار داده است.
آندریاس کریگ، دانشیار مطالعات امنیتی در کینگز کالج لندن، میگوید حملات نظامی ایران به تأسیسات منطقهای در هفته جاری احتمالاً با محاصره اقتصادی آمریکا مرتبط است. کریگ به الجزیره گفت: «حملات به بحرین و کویت در واقع با هدف سنجش خطوط قرمز آمریکا و آزمایش این موضوع انجام میشوند که تهران تا چه اندازه میتواند مرزهای رویارویی نظامی را جابهجا کند، بدون آنکه باعث آغاز دوباره یک جنگ تمامعیار شود. ایران با هدف قرار دادن داراییهای نظامی آمریکا در کشورهای حاشیه خلیج فارس تلاش میکند هزینه جنگ اقتصادی واشنگتن را برای شرکای منطقهای این کشور افزایش دهد.»
ایران به هدف قرار دادن سامانه انتقال نفت از یک نفتکش به نفتکش دیگر ادامه میدهد؛ سامانهای که به اعتقاد سپاه، عمدتاً توسط امارات متحده عربی اداره میشود. این شبکه انتقال نفت توانسته است با استفاده از نفتکشهایی که محمولههای خود را به کشتیهای دیگر منتقل میکنند، صادرات انرژی بیشتری را از خلیج فارس خارج کند و به بازارهای جهانی برساند.
عبور از خطوط آستانه
بااینحال، به نظر میرسد برخی ایرانیها معتقدند در بنبست کنونی، دست برتر را دارند. یدالله جوانی، معاون سیاسی سپاه پاسداران، روز چهارشنبه در گفتوگو با تلویزیون دولتی ایران گفت ترامپ در یک «باتلاق» گرفتار شده و باید شکست را بپذیرد. او گفت: «ترامپ چارهای جز پذیرش واقعیتهای میدان ندارد.» جوانی همچنین افزود که ایران در حال ارتقای زرادخانه تسلیحاتی خود است و برای ازسرگیری یک درگیری نظامی گسترده با آمریکا آمادگی دارد.
به نظر میرسد در دولت ترامپ درباره نحوه مواجهه با ایران اختلافنظر وجود دارد. در این میان، چهرههای تندروتر، از جمله پیت هگست ظاهراً خواهان رویکردی تهاجمیتر در قبال تهران هستند.
حمیدرضا عزیزی، تحلیلگر ارشد مسائل ایران در گروه بینالمللی بحران، میگوید برخی دیگر از مقامهای آمریکایی معتقدند واشنگتن میتواند محاصره دریایی و فشار اقتصادی را برای مدتی نامحدود ادامه دهد، بدون آنکه وارد جنگی تمامعیار شود؛ اما حملات اخیر نشان میدهد حفظ چنین وضعیتی تا چه اندازه دشوار است. او در تحلیلی که در فضای اینترنت منتشر کرده، نوشته است: «گذشته از خطر تشدید ناخواسته درگیریها، هرچه کارزار محاصره و فشار اقتصادی طولانیتر شود، انگیزه تهران برای تشدید عمدی تنشها با هدف شکستن بنبست از طریق زور نیز بیشتر خواهد شد.»
کریگ پیشبینی میکند تهران فشارهای حسابشده خود را افزایش دهد؛ هم از طریق حمله به داراییهای نظامی آمریکا و هم با ادامه هدف قرار دادن کشتیها در داخل و اطراف تنگه هرمز. این راهبرد همچنین میتواند حوثیهای متحد ایران را تحت فشار قرار دهد تا اقدامات بیشتری در امتداد تنگه بابالمندب انجام دهند. کریگ در پایان هشدار داد: «اما این تعادل ذاتاً بیثبات است. اگر دیپلماسی نتواند به کاهش ملموس فشارهای اقتصادی منجر شود، به باور من احتمال تشدید بیشتر تنشها بهطور فزایندهای افزایش خواهد یافت. بزرگترین خطر این است که دو طرف همچنان به آزمایش آستانه تحمل یکدیگر ادامه دهند تا اینکه یکی از آنها از خط قرمزی عبور کند که هیچکدام بهطور کامل از پیامدهای آن آگاه نیستند.»
دو راهی ترامپ
باراک راوید، خبرنگار آکسیوس، هم به نقل از دو منبع آگاه از موضوع مینویسد: ترامپ با وجود آنکه هفته گذشته اعلام کرده بود دور تازه و گسترده حملات علیه ایران «بسیار بعید» است، همچنان گزینه حمله مشترک با اسرائیل را بررسی میکند. رایزنیهای رئیسجمهور آمریکا که احتمالاً پس از بازگشت او از آسیا در اواخر همین هفته شدت خواهد گرفت، نشان میدهد فاصله میان حفظ وضعیت موجود و بازگشت به جنگی تمامعیار با ایران تا چه اندازه اندک است.
به گفته آن دو منبع، کاخ سفید از پنتاگون و کارشناسان اطلاعاتی خواسته است ارزیابی کنند که ایران در واکنش به هر یک از سناریوهای حملهای که ارتش آمریکا آماده کرده است، چه واکنشی نشان خواهد داد. کاخ سفید بهطور مشخص پرسیده است آیا هیچیک از گزینههای موجود میتواند بدون برانگیختن واکنش تلافیجویانه و ویرانگر ایران علیه تأسیسات نفت و گاز کشورهای خلیج فارس اجرا شود یا خیر.
هرگونه عملیات آمریکا با مشارکت اسرائیل انجام خواهد شد و ممکن است تأسیسات هستهای مشکوک ایران، از جمله کوه کلنگ، را هدف قرار دهد. پلها و نیروگاهها نیز ممکن است در فهرست اهداف باشند. ترامپ روز چهارشنبه گفت حمله قریبالوقوع نیست. او در گفتوگو با شبکه فاکسنیوز اظهار داشت: «خواهیم دید. سال نو در پیش است و بعد از اول ژانویه خواهیم دید چه اتفاقی میافتد. آنها رفتار بدی داشتهاند؛ اینها آدمهای بدی هستند.»
ترامپ در همان گفتوگو ادعا کرد: «نشانههایی وجود دارد که ایران بهدنبال گازها و تسلیحات بیولوژیکی است؛ چون ما آنها را در زمینه هستهای متوقف کردهایم. دستیابی به توانمندی هستهای بسیار دشوارتر است. حالا آنها بهدنبال تسلیحات گازی و بیولوژیکی هستند. این اصلاً خوب نیست.»
ادعاهای اسرائیل درباره تسلیحات شیمیایی
اسرائیل همچنین اطلاعاتی را در اختیار آمریکا قرار داده که مدعیست، ایران برای استفاده از عوامل شیمیایی علیه مقامهای ارشد آمریکایی برنامهریزی کرده است. یکی از افرادی که در جریان این اطلاعات قرار گرفته، گفته است همین نوع تهدید با تصمیم مقامهای آمریکایی در هفتههای اخیر برای انتقال اسکات بسنت، وزیر خزانهداری ایالات متحده، از محل سکونتش ارتباط داشته است.
بااینحال، در اسرائیل و آمریکا درباره میزان فوریت تهدید تسلیحات شیمیایی ایران اختلافنظر وجود دارد. مقامهای آمریکایی و اسرائیلی میگویند ایران فعالیتهای خود در زمینه تسلیحات شیمیایی را افزایش داده، اما در حال حاضر توانایی انجام چنین حملاتی را ندارد. یک منبع که در جریان این موضوع قرار گرفته است، گفت: «استدلال گافمن این بود که اگر آمریکا و اسرائیل اکنون اقدام نکنند، در مرحلهای بعد ناچار خواهند شد دست به اقدام نظامی بزنند، اما آن زمان شرایط دشوارتر خواهد بود.» بااینحال، برخی مقامهای ارشد آمریکایی نسبت به ادعاهای گافمن درباره تسلیحات شیمیایی بهشدت بدبین بودند. یکی از آنها گفت این ادعاها به نظر میرسد «از یک دستورکار خاص پیروی میکند».
دریاسالار برد کوپر، فرمانده سنتکام، روز چهارشنبه به اسرائیل سفر کرد و با ایال زمیر و رومن گافمن دیدار کرد. ارتش اسرائیل اعلام کرد مذاکرات آنها بر ایران و «تقویت هماهنگی و آمادگی مشترک برای سناریوهای مختلف» متمرکز بود. کوپر همچنین به عربستان سعودی سفر کرد تا درباره ایران و جنگ یمن با محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان و مقامهای نظامی این کشور دیدار و گفتوگو کند.
میانجیهای قطری و پاکستانی همچنان تلاش میکنند بنبست مذاکرات غیرمستقیم میان آمریکا و ایران را بشکنند. قطریها روز سهشنبه در عمان با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، دیدار کردند، اما پیشرفت قابلتوجهی حاصل نشد.