پیام آذری - اکو ایران / متن پیش رو در اکو ایران منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
گزارش شده است که بنت در نشست بعدی رهبران مخالفان استدلال کرده که آنها باید امکان تشکیل یک کابینه وحدتی با نتانیاهو را بررسی کنند.
ائتلاف شکننده آیزنکوت برای تبدیلشدن به جایگزینی واقعی برای کابینه نتانیاهو، باید بر اختلافات عمیق ایدئولوژیک غلبه کند؛ امری که تحقق آن بههیچعنوان ساده نیست.
دیدار جنجالی بنت و نتانیاهو
به نوشته خبرگزاری الجزیره، درحالیکه مذاکرات برای تشکیل کابینه بعدی اسرائیل به نخستین مهلت تعیینشده، یعنی ششم دسامبر، نزدیک میشود، به نظر میرسد بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در تلاش است از اختلافات درون ائتلاف «تغییر» مخالفان که میکوشند او را از قدرت کنار بزنند، بهرهبرداری کند.
او روز چهارشنبه دیداری اعلامنشده با یکی از چهرههای برجسته این ائتلاف، نفتالی بنت، نخستوزیر پیشین، برگزار کرد. این اقدام اتهاماتی را برانگیخته است مبنی بر اینکه نتانیاهو قصد دارد از درون، این بلوک را از هم بپاشد. دفتر نتانیاهو این دیدار دو ساعت و نیمه را «جلسه توجیهی امنیتی» توصیف کرد. بااینحال، به گزارش رسانههای اسرائیلی، منابعی در ائتلاف مخالفان به رهبری گادی آیزنکوت، آن را «یک فاجعه راهبردی» خواندهاند.
منابعی به رسانه واینت گفتهاند که بنت پیش از برگزاری این دیدار، آیزنکوت را در جریان آن قرار نداده بود. همچنین گزارش شده است که بنت در نشست بعدی رهبران مخالفان استدلال کرده که آنها باید امکان تشکیل یک کابینه وحدتی با نتانیاهو را بررسی کنند. بنت که سیاستمداری راستگراست، یکی از چند چهره برجسته در ائتلاف مخالفان است که پیشتر در دولتهای تحت رهبری نتانیاهو حضور داشتهاند. خود آیزنکوت نیز پس از هفتم اکتبر ۲۰۲۳ به کابینه اضطراری وحدتی نتانیاهو پیوست و بهعنوان وزیر بدونسمت و عضو کابینه جنگ فعالیت کرد. در همین حال، آویگدور لیبرمن، یکی دیگر از اعضای راستگرای بلوک مخالفان، پیشتر در دولت نتانیاهو وزیر خارجه و وزیر دفاع بوده است.
یکی از چهرههای ارشد ائتلاف به رهبری آیزنکوت به واینت گفت: «نتانیاهو تلاش میکند از طریق بنت، بلوک [مخالفان] خواهان تغییر را از هم بپاشد.» این اظهارنظر در مقالهای منتشر شد که به وعدههای متعدد رهبران مخالفان، از جمله بنت، اشاره داشت؛ وعدههایی مبنی بر اینکه دیگر هرگز در ائتلافی تحت رهبری نتانیاهو مشارکت نخواهند کرد.
ناهماهنگی در طیف مخالفان نتانیاهو
بااینهمه، با توجه به طیف گسترده گرایشهای ایدئولوژیک رهبران این ائتلاف، از سیاستهای راست رادیکال لیبرمن تا مواضع نسبتاً چپگرایانه یائیر گولان، رهبر حزب دموکراتها و همچنین سابقه همکاری بسیاری از آنها با نتانیاهو، هنوز مشخص نیست این بلوک تا چه مدت میتواند وحدت خود را حفظ کند.
بنت زمانی یکی از نزدیکترین متحدان سیاسی نتانیاهو بود و پیش از آنکه در سال ۲۰۲۱، با فراهمشدن امکان تشکیل کابینهای جایگزین در کنار یائیر لاپیدِ میانهرو، راه خود را از او جدا کند، در چند دولت تحت رهبری نتانیاهو حضور داشت. بنت و لاپید پس از آن ائتلافی چندحزبی تشکیل دادند که به ۱۲ سال متوالی نخستوزیری نتانیاهو پایان داد. بنت در نیمه نخست دوره فعالیت آن کابینه، نخستوزیر بود. بااینهمه، او همچنان در بسیاری از مواضع سیاسی با نتانیاهو اشتراک نظر دارد.
تمام اعضای این بلوک از جنگ غزه، دستکم در آغاز آن و همچنین حملات اسرائیل به چند کشور منطقه، از جمله ایران و لبنان، حمایت کردهاند؛ اما در زمینه سیاست داخلی، اختلافات آشکاری میان اعضای این ائتلاف وجود دارد.
گادی آیزنکوت، رئیس پیشین ستاد کل ارتش اسرائیل و رهبر این بلوک و همچنین یائیر لاپید، شریک انتخاباتی بنت، هر دو چهرههایی نسبتاً میانهرو به شمار میروند. در مقابل، بنت و لیبرمن بهوضوح در جناح راست قرار دارند. اختلاف اصلی میان این دو تا حد زیادی به نگرش آنها نسبت به دین بازمیگردد: بنت ناسیونالیست مذهبی است، درحالیکه لیبرمن سیاستمداری بهشدت سکولار است که پیشینهاش به جامعه روسیزبان اسرائیل بازمیگردد؛ جامعهای که هرچه بیشتر با جریانهای سیاسی قدرتمند مذهبی در اسرائیل در تعارض قرار گرفته است.
یائیر گولان، چهره چپگرای این ائتلاف، جایگاه متفاوتی دارد. او از راهحل دوکشوری برای مناقشه فلسطین و اسرائیل حمایت میکند و از منتقدان صریح کشتارها و حملات سازمانیافته شهرکنشینان در کرانه باختری اشغالی است؛ اقداماتی که او کابینه اسرائیل را به تشویق یا تحمل آنها متهم کرده است.
مشکل ائتلاف با عربها یا حریدیها
پاسخ مثبت است. آیزنکوت، افزون بر اینکه باید با تلاشهای احتمالی نتانیاهو، طولانیمدتترین نخستوزیر تاریخ اسرائیل، برای تضعیف ائتلاف مقابله کند، با وظیفه دشوار دیگری نیز روبهروست: بهدستآوردن ۱۳ کرسی اضافی برای دستیابی به اکثریت پارلمانی. پس از انتخابات ۲۷ اکتبر، بلوک او تنها ۴۸ کرسی از مجموع ۱۲۰ کرسی پارلمان را در اختیار دارد؛ بنابراین، اگر بخواهد کابینهای تشکیل دهد که قادر به اداره کشور باشد، ناگزیر است شکافهای عمیق سیاسی میان متحدانش را پر کند.
گولان تاکنون با رهبران احزابی که نمایندگی شهروندان فلسطینی اسرائیل را بر عهده دارند، دیدار کرده و با اشتیاق از تشکیل کابینهای با حمایت آنها سخن گفته است؛ اما سایر اعضای بلوک این پیشنهاد را رد کردهاند. این ایده همچنین با مخالفت شدید روبهرو شده است؛ تا جایی که برخی معترضان راستگرا در واکنش به احتمال چنین اتفاقی، حتی تهدید به جنگ داخلی کردهاند.
لیبرمن که حزب «اسرائیل خانه ما»ی او هفت کرسی در اختیار دارد، بهویژه با صراحت هرگونه کابینهای را که به حمایت فلسطینیان وابسته باشد، رد کرده است؛ بااینحال، به نظر میرسد مخالفت دیرینه و علنی او با معافیت عملی مردان یهودی افراطیمذهبی از خدمت سربازی، در برابر احتمال دیگری در حال نرمشدن است: استفاده از ۱۳ کرسی احزاب افراطیمذهبی، یعنی شاس و یهودیت متحد تورات.
تمایل لیبرمن به مصالحه درباره سربازگیری اجباری میتواند یکی از وعدههای محوری انتخاباتی خودش و دیگر رهبران مخالفان را تضعیف کند و واکنش منفی حامیان آنها را در پی داشته باشد. در ماه آگوست، بنت پیشنهاد آیزنکوت برای درنظرگرفتن معافیتهای محدود از خدمت سربازی برای مردان یهودی افراطیمذهبی را «اشتباهی دیوانهوار» خواند. او هشدار داد که آریه درعی و موشه گافنی، دو سیاستمدار افراطیمذهبی، «او را دور خواهند زد و بازی خواهند داد.»
آیزنکوت پس از آن در واکنش، بنت و لیبرمن را به پیروی از «سیاستورزی قدیمی» متهم کرد و گفت امتناع آنها از پذیرش این اصل که بزرگترین حزب ائتلاف باید کابینه بعدی را رهبری کند، به شانس انتخاباتی مخالفان آسیب میزند. لیبرمن نیز تنها چند هفته پیش از انتخابات، آیزنکوت را «گانتز نسخه ۲.۰» نامید؛ اشارهای به بنی گانتز، وزیر دفاع پیشین، که با وجود مبارزه انتخاباتی علیه نتانیاهو، در سال ۲۰۲۰ به کابینه او پیوست. لیبرمن آیزنکوت را متهم کرد که مخفیانه در پی توافقی با نتانیاهو است و از روی جاهطلبی شخصی عمل میکند. همزمان، گولان چند روز پس از انتخابات به لیبرمن گفت اگر همچنان بر تشکیل دولتی اصرار دارد که از بهخدمتگرفتن مردان یهودی افراطیمذهبی خودداری کند، «میتواند با نتانیاهو کابینه تشکیل دهد.»
تغییر موضع مخالفان نتانیاهو در مورد او
ارزیابیهای آنها از نتانیاهو در گذشته همیشه تا این اندازه تند و انتقادی نبوده است. بنت در سال ۲۰۲۰ به خبرنگاران گفت که با وجود اختلافات شخصی، برای نتانیاهو «احترام بسیار زیادی» قائل است. او افزود که اسرائیل از اینکه نتانیاهو برای چنین مدت طولانی در قدرت بوده، «پیروزی به دست آورده» و نتانیاهو «کارهای بزرگی» برای کشور انجام داده است.
لیبرمن نیز در سال ۲۰۱۹ به روزنامه اورشلیم پست گفت که برای نتانیاهو «فقط نتایج واقعاً خوبی» آرزو میکند و امیدوار است او از اتهامات فساد تبرئه شود؛ همان اتهاماتی که لیبرمن از آن زمان تاکنون بارها به آنها استناد کرده و آنها را دلیلی برای نامناسببودن نخستوزیر برای تصدی این مقام دانسته است.