سیگنال تازه ترامپ: جنگ پایان یافته است؟

پیام آذری - اکو ایران /متن پیش رو در اکو ایران منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
تا زمانی که واشنگتن و تهران به فرمولی دست نیابند که به هر دو طرف اجازه دهد اعلام موفقیت کنند، وضعیت همچنان به‌طور خطرناکی بی‌ثبات باقی خواهد ماند.
دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده گفت آغاز مجدد یک کارزار نظامی علیه ایران «بسیار بعید» و «ضروری به نظر نمی‌رسد».ترامپ اگرچه صراحتاً اعلام نکرد که جنگ به پایان رسیده، اما اظهارات او در شبکه اجتماعی تروث سوشال و در یک کنفرانس خبریِ از پیش برنامه‌ریزی‌نشده، نشان‌دهنده جدی‌ترین موضع‌گیری او در این راستا از ماه فوریه تاکنون بود. ترامپ این سخنان را کمتر از یک هفته پس از آن بیان کرد که پذیرفته بود جنگ یکی از دلایل شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای بوده است.
جنگ پایان یافته؟
به نوشته باراک راوید، گزارش‌گر آکسیوس، رئیس‌جمهور آمریکا طی روزهای اخیر سه گزینه را بررسی کرده است: انجام حملات جدید، تداوم فشار اقتصادی شدید، و یا دستیابی به توافقی که شامل امتیازات قابل‌توجهی به طرف ایرانی باشد. با این اظهارات، به نظر می‌رسد ترامپ فعلاً راهبرد «فشار شدید» را در پیش گرفته است. این به معنای حفظ «وضع موجود» است؛ یعنی ادامه محاصره دریایی، به همراه اجرای عملیاتی جدید با نام «دروازه آهنین» (Iron Gate) که هدف آن مسدود کردن مسیرهای زمینی مورد استفاده ایران برای انتقال تسلیحات پیشرفته و سایر فناوری‌هاست.
ترامپ گفته که جنگ از نظر نظامی «عملاً به پایان رسیده»، اما نمی‌خواهد پیش از اطمینان یافتن از امنیت متحدان ایالات متحده در منطقه، این موضوع را به‌طور رسمی اعلام کند. ترامپ گفت: «ما متحدان فوق‌العاده‌ای داریم و باید مطمئن شویم که آسیبی به آن‌ها نمی‌رسد. ما خواهان یک راه‌حل بلندمدت هستیم». ترامپ این اظهارات را ساعاتی پس از دیدار با نخست‌وزیر قطر، شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، پیرامون مذاکرات با ایران بیان کرد. ترامپ گفت: «قطر، عربستان سعودی، امارات متحده عربی، بحرین، کویت و دیگران، حفظ وضع موجود را به از سرگیری جنگ ترجیح می‌دهند.»
به گفته یک دیپلمات آگاه از جزئیات این دیدار، ترامپ به صراحت به آل ثانی اعلام کرده که خواهان توافق است و به مذاکرات فرصت خواهد داد، ولی اگر ایرانی‌ها مذاکرات را جدی نگیرند، ممکن است رویکرد خود را تغییر دهد. ترامپ در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت: «اگر تغییری در تحولات خاورمیانه رخ دهد، ایالات متحده آمریکا کاملاً آماده و مسلح است و دست به کار خواهد شد. با این حال، در حال حاضر چنین چیزی بسیار بعید به نظر می‌رسد».
فشار دوباره بی‌بی برای بازگشت به جنگ
در این رابطه، یک دیپلمات مطلع از جزئیات گفتگوها به روزنامه فایننشیال تایمز گفته که دیدار میان ترامپ، معاونش جی‌دی ونس، و شیخ محمد «مثبت» بوده و طرفین «توافق کرده‌اند که دیپلماسی، راهکار ارجح برای دستیابی به توافق است».
طی روزهای گذشته، رهبران عربستان سعودی، امارات متحده عربی، ترکیه و قطر با ترامپ گفتگو کرده‌اند تا او را متقاعد کنند که برای حل‌وفصل جنگی که اکنون نزدیک به نه ماه از آغاز آن می‌گذرد، به دیپلماسی فرصت بیشتری بدهد. نگرانی آن‌ها از این بابت بود که رئیس‌جمهور آمریکا ممکن است پس از نتایج فاجعه‌بار حزب جمهوری‌خواه در انتخابات سه‌شنبه گذشته، دستور حملات جدیدی علیه ایران را صادر کند.
جنگ علیه ایران و تأثیر آن بر قیمت سوخت، از مسائل کلیدی در این انتخابات بودند؛ با این حال، ترامپ همچنان گزینه‌های نظامی علیه تهران را مد نظر داشته است. رهبران منطقه هم‌چنین نسبت به تلاش‌های مداوم بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل، برای ترغیب ترامپ به آغاز یک تهاجم جدید، ابراز نگرانی کرده‌اند. این رهبر اسرائیلی، که پس از انتخابات اسرائیل همچنان در مقام نخست‌وزیر موقت (دولت انتقالی) قرار دارد، خواستار حملات مجدد آمریکا و اسرائیل شده است.
فردی که در جریان این گفتگوها قرار دارد، گفت: «نتانیاهو هر روز با او تماس می‌گیرد [تا او را به ازسرگیری جنگ ترغیب کند]. کسانی که خواهان جنگ نیستند — چه در داخل کاخ سفید و چه در خارج از آن — تلاش کرده‌اند تا مانع این امر شوند. رهبران منطقه نیز به او می‌گویند که از تشدید تنش‌ها خودداری کند و مذاکرات را در اولویت قرار دهد». فردی که با اوضاع اسرائیل آشناست، اظهار داشت که نتانیاهو خواهان ازسرگیری اقدامات نظامی علیه ایران است، اما افزود که در حال حاضر «فشار» یا تلاشی جدی برای متقاعد کردن ترامپ به انجام چنین کاری وجود ندارد.
وضعیت کنونی نمی‌تواند ادامه یابد؛ چه زمانی آتش گشوده می‌شود؟
در واکنش به این موضوع، دنیس سیترونوویچ، تحلیل‌گر شورای آتلانتیک نوشت: یک نکته در آخرین اظهارات ترامپ برجسته است: کشورهای حوزه خلیج فارس به‌وضوح با رویارویی نظامی دیگری با ایران مخالف‌اند. به نظر می‌رسد این پیام اصلی‌ای بوده که هم در جریان خودِ نشست و هم در گفتگوهای میان مقامات ارشد ایالات متحده و همتایان آن‌ها در کشورهای حوزه خلیج فارس مطرح شده است.
اما پرسش اصلی این است که آیا این نشست منجر به ارائه یک پیشنهاد دیپلماتیک جدید شده است یا خیر؛ و مهم‌تر از آن، آیا واشنگتن از خود انعطاف‌پذیری واقعی نشان می‌دهد؟ زیرا یک نکته باید روشن باشد: وضعیت کنونی نمی‌تواند ادامه یابد. بعید است ایران محاصره‌ای نامحدود را بپذیرد. تهران ممکن است با هدف قرار دادن نفتکش‌های دیگر و افزایش هزینه‌های اقتصادی و نظامیِ تداوم این وضعیت، واکنش نشان دهد. از سوی دیگر، با آغاز به کار کنگره جدید، دولت آمریکا ممکن است با فشارهای فزاینده‌ای برای بازنگری در سیاستی مواجه شود که نه تنها به تسلیم ایران منجر نشده، بلکه هزینه‌های سنگینی را بر اقتصاد جهانی تحمیل کرده است.
در مجموع، کشورهای حوزه خلیج فارس خواهان پرهیز از تشدید تنش هستند و به نظر می‌رسد ترامپ نیز به‌تدریج به همین سمت متمایل می‌شود. اما «ترجیحات» به معنای «سیاست» نیستند و بیانیه‌های دیپلماتیک نیز به منزله یک «گشایش دیپلماتیک» محسوب نمی‌شوند. تا زمانی که واشنگتن و تهران به فرمولی دست نیابند که به هر دو طرف اجازه دهد مدعی کسب نوعی موفقیت باشند، وضعیت همچنان به‌طور خطرناکی بی‌ثبات باقی خواهد ماند. نباید فقدان جنگِ فوری را با «کاهش تنش» اشتباه گرفت. تا زمانی که محاصره ادامه داشته باشد و هیچ راهکار دیپلماتیک معتبری برای خروج از این وضعیت وجود نداشته باشد، خطر وقوع یک رویارویی نظامی دیگر همچنان جدی باقی خواهد ماند.
ولی نصر، استاد روابط بین‌الملل در دانشگاه جان هاپکینز هم در این رابطه نوشت: ترامپ سه گزینه را بررسی کرده است، جنگ، توافق، و یا محاصره (که به معنای ادامه وضع موجود بدون جنگ و بدون توافق و با امید به تسلیم ایران است). او ادعا می‌کند که شورای همکاری خلیج فارس خواهان تداوم وضعیت فعلی هستند، اما در واقع او در چند هفته گذشته برنامه‌های جنگی بررسی کرده و هنوز حاضر به صدور فرمان حمله نیست.
با وجود اینکه ترامپ به ونس اجازه داده تلاش‌های دیپلماتیک را افزایش دهد، اوحاضر به دادن امتیازاتی که منجر به توافق شود هم نیست. این باعث می‌شود که او با گزینه مورد علاقه روبیو و بسنت، به فشار اقتصادی رضایت دهد. اما این در بهترین حالت یک سیاست موقت است. و اکنون به ایران بستگی دارد که وضع موجود را بپذیرد و البته که گفته که این کار را نخواهد کرد. این بدان معناست که ایران سعی خواهد کرد محاصره را بشکند که می‌تواند به جنگ بیشتر منجر شود. سوال این خواهد بود که چه زمانی.