پیام آذری - فرارو / متن پیش رو در فرارو منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
نتانیاهو در آستانه از دست دادن قدرت، شاید بار دیگر به ایران و جبهه‌های امنیتی متوسل شود؛ راهی که می‌تواند تشکیل دولت جدید را به تعویق بیندازد، اما منطقه را به آستانه جنگی تازه نیز نزدیک کند.
آموس هارل-هاآرتص| بنیامین نتانیاهو ممکن است برای جلوگیری از تشکیل دولت جدید به رهبری مخالفانش، بار دیگر تنش با ایران و دیگر جبهه‌های امنیتی را افزایش دهد. تلاش نخست‌وزیر اسرائیل برای حفظ قدرت می‌تواند به تحریک خشونت علیه عرب‌ها، حملات شهرک‌نشینان افراطی در کرانه باختری و حتی شعله‌ور شدن دوباره جنگ منطقه‌ای منجر شود.
جنگ چه زمانی آغاز خواهد شد؟
این تحولات در شرایطی رخ می‌دهد که گادی آیزنکوت، رهبر حزب یاشر مأمور تشکیل دولت جدید شده و هم‌زمان تلاش می‌کند مانع از آن شود که نتانیاهو با ایجاد بحران امنیتی تازه، روند انتقال قدرت را مختل کند. این وضعیت بی‌سابقه بوده است؛ وضعیتی که در آن رقابت بر سر تشکیل دولت، اختلافات در نهادهای امنیتی و احتمال تشدید درگیری خارجی به یکدیگر گره خورده‌اند.
تلاش برای جلوگیری از تشکیل دولت جدید
نتانیاهو ابتدا با متهم کردن بخشی از شهروندان عرب اسرائیل به تلاش برای دستکاری انتخابات، فضای سیاسی را ملتهب کرد. اما اکنون، او ممکن است به دنبال ایجاد بحران امنیتی تازه‌ای باشد تا مانع شکل‌گیری دولت به رهبری ائتلاف مخالفان شود.
نتانیاهو در مراسم تحلیف کنست در روز سه‌شنبه، سخنانی تند علیه شهروندان عرب مطرح کرد و تصویری آخرالزمانی از آینده ترسیم کرد؛ تصویری که با تروریسم، مهاجرت خصمانه و تهدید موشک‌ها و سلاح‌های هسته‌ای ایران ترسیم شده بود. او هدف احتمالی حمله سوم علیه ایران را سرنگونی نظام سیاسی این کشور با استفاده از زور اعلام کرد؛ هدفی که آمریکا و اسرائیل در تحقق آن ناکام ماندند.
احتمال می‌رود حمله تازه اسرائیل با تأیید آمریکا یا حتی تحریک ایران به واکنش نظامی، بتواند فضای سیاسی داخلی اسرائیل را تغییر دهد و روند تشکیل دولت جدید را تحت تأثیر قرار دهد.
هشدار درباره خشونت سیاسی و حملات شهرک‌نشینان
تلاش نتانیاهو برای حفظ قدرت ممکن است به افزایش تحریک به خشونت منجر شود. این خشونت می‌تواند در چند سطح بروز کند: حمله به رهبران ائتلاف مخالفان، اقدامات خشونت‌آمیز شهرک‌نشینان افراطی علیه فلسطینیان در کرانه باختری و درگیری در بخش‌های مختلط عربی و یهودی.
برای مقایسه به تجربه سال ۲۰۲۱ دقت کنید؛ زمانی که درگیری نظامی در غزه و نگرانی از واکنش جریان راست اسرائیل، تلاش نفتالی بنت و یائیر لاپید برای تشکیل ائتلاف با فهرست متحد عربی را متوقف کرد. مذاکرات تنها پس از پایان جنگ از سر گرفته شد. در شرایط کنونی نیز احتمال دارد بحران امنیتی جدید، محاسبات احزاب و نمایندگان را تغییر دهد و تشکیل دولت جایگزین را دشوار کند.
تقابل آیزنکوت با نتانیاهو بر سر ایران
یکی از مهم‌ترین نشانه‌های تنش میان دولت انتقالی و مخالفان، اختلاف بر سر احتمال حمله دوباره به ایران است. ایال زامیر، رئیس ستاد ارتش اسرائیل در هفته‌های منتهی به انتخابات با برنامه‌های نتانیاهو برای حمله به ایران یا شعله‌ور کردن دوباره این جبهه مخالفت کرده بود؛ برنامه‌هایی که می‌توانست به تعویق انتخابات منجر شود.
این اختلاف اکنون نیز ادامه دارد. آیزنکوت روز چهارشنبه در نامه‌هایی به نتانیاهو و گالی بهاراو-میارا، مشاور حقوقی دولت، نسبت به اقدام‌های خطرناکی که ممکن است هم‌زمان با تشکیل دولت جدید انجام شوند، هشدار داد. او همچنین از خودداری نتانیاهو برای ارائه گزارش امنیتی درباره تحولات خلیج فارس انتقاد کرد. پس از این اعتراض، نتانیاهو با برگزاری جلسه توجیهی موافقت کرد و دیدار روز پنجشنبه انجام شد.
در همین حال، انتصاب آویگدور لیبرمن، رهبر حزب اسرائیل خانه ما به ریاست کمیته امور خارجی و دفاع کنست اهمیت ویژه‌ای دارد. این کمیته بر عملکرد نهادهای امنیتی نظارت می‌کند و لیبرمن اعلام کرده است که قصد دارد مقام‌های ارشد امنیتی را برای ارائه گزارش به‌ویژه درباره ایران و ادعاهای مربوط به تقلب انتخاباتی فرا بخواند.
حزب لیکود تلاش کرده است آغاز رسمی ریاست لیبرمن بر این کمیته را تا دوشنبه آینده به تأخیر بیندازد؛ اقدامی که می‌تواند با هدف محدود کردن نظارت پارلمانی بر دستگاه دفاعی در مقطع حساس کنونی انجام شده باشد.
تغییر افکار عمومی آمریکا و کاهش حمایت از اسرائیل
بخش دیگری از تحلیل به تغییر تدریجی نگرش افکار عمومی آمریکا نسبت به اسرائیل اختصاص دارد. پیروزی دموکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای و انتقادهای جی‌دی ونس از جنگ علیه ایران و حمایت ترامپ از اسرائیل، تنها نشانه‌های تازه روندی طولانی‌تر هستند. نتانیاهو طی سال‌ها با دولت باراک اوباما، جامعه یهودیان آمریکا و جریان‌های سیاسی مختلف آمریکا دچار تنش شد و حمایت دوحزبی از اسرائیل را که برای حدود پنج دهه از اجماع گسترده‌ای برخوردار بود، تضعیف کرد.
جنگ غزه در سه سال گذشته نیز نقطه عطفی در افکار عمومی آمریکا بوده است. پس از حمله ۷ اکتبر، جو بایدن به اسرائیل سفر کرد و کمک‌های نظامی بیشتری در اختیار آن گذاشت. با این حال، ادامه عملیات نظامی اسرائیل در غزه و اختلاف‌های مکرر نتانیاهو با دولت بایدن، این حمایت را فرسوده کرد.
جنگ علیه ایران نیز عامل تشدید انتقادها شد؛ زیرا بخشی از افکار عمومی آمریکا اسرائیل را مسئول کشاندن واشنگتن به جنگی پرهزینه و خارج از منافع این کشور می‌دانند. خشونت شهرک‌نشینان در کرانه باختری نیز به افزایش این انتقادها دامن زده است.
انتقاد از اسرائیل در آمریکا دیگر محدود به گروه‌های خاص نیست و در جریان اصلی جامعه نیز گسترش یافته است. با توجه به تصمیم اعلام‌شده ترامپ درباره پایان دادن به بخش عمده کمک‌های امنیتی آمریکا به اسرائیل در پایان سال ۲۰۲۶؛ هنوز روشن نیست این تصمیم به‌طور کامل اجرا شود یا بخشی از توافقی سیاسی با نتانیاهو باشد.
آینده سیاسی اسرائیل در سایه جنگ و فشار خارجی
نتانیاهو هم‌زمان با تلاش برای جلوگیری از تشکیل دولت جایگزین، با محدودیت‌های بیشتری در عرصه بین‌المللی نیز روبه‌رو خواهد شد. شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای، از ژانویه آینده فضای کنگره را تغییر می‌دهد و می‌تواند زمینه اقدامات مستقیم‌تری علیه سیاست‌های اسرائیل در آمریکا را فراهم کند.
در داخل اسرائیل نیز اختلاف بر سر ایران، نظارت بر نهادهای امنیتی و ترکیب دولت آینده همچنان ادامه دارد. پیوند خوردن رقابت سیاسی داخلی با تصمیم‌های نظامی به‌ویژه در پرونده ایران، می‌تواند پیامدهایی فراتر از بحران تشکیل دولت داشته باشد و خطر گسترش درگیری در منطقه را افزایش دهد.