چهارشنبه ۲۷ آبان ۱۴۰۵

اقتصادی

انحراف ۲۷ سانتی‌متری دیوار چهلستون زنگ خطر بزرگ پس از جنگ ۴۰ روزه

انحراف ۲۷ سانتی‌متری دیوار چهلستون زنگ خطر بزرگ پس از جنگ ۴۰ روزه
پیام آذری - رکنا/ چهلستون اصفهان با مجموعه‌ای از آسیب‌های قدیمی و جدید دست‌وپنجه نرم می‌کند؛ کارشناسان از انحراف دیوارها، پوسیدگی ستون‌ها و بار اضافی بام خبر می‌دهند. ...
  بزرگنمايي:

پیام آذری - رکنا / چهلستون اصفهان با مجموعه‌ای از آسیب‌های قدیمی و جدید دست‌وپنجه نرم می‌کند؛ کارشناسان از انحراف دیوارها، پوسیدگی ستون‌ها و بار اضافی بام خبر می‌دهند.
کاخ‌موزه چهلستون اصفهان، از شاخص‌ترین بناهای مجموعه دولتخانه صفوی و یکی از آثار ثبت‌شده در پرونده جهانی باغ ایرانی، پس از آسیب‌های ناشی از موج انفجار حمله به ساختمان استانداری اصفهان در جنگ رمضان، با چالش‌های جدی حفاظتی و سازه‌ای روبه‌رو شده است. بررسی‌های کارشناسی نشان می‌دهد خسارت‌های تازه در برخی نقاطی بروز کرده‌اند که پیش از این نیز با ضعف‌های کالبدی و سازه‌ای مواجه بوده‌اند؛ ازاین‌رو، تفکیک آسیب‌های قدیمی از خسارت‌های جدید و شناخت وضعیت واقعی بنا، به یکی از ضرورت‌های اصلی حفاظت از این اثر تاریخی تبدیل شده است.
فرامرز پارسی، مدیر شرکت مشاور مطالعاتی و مرمت کاخ‌موزه چهلستون، با اشاره به دشواری تشخیص منشأ آسیب‌ها می‌گوید موج انفجار در مواردی بر نقاطی اثر گذاشته که پیش از آن نیز دارای ضعف، ترک یا تغییر شکل بوده‌اند. به گفته او، چهلستون در طول دوره‌های مختلف تاریخی بارها مرمت و دستخوش مداخلات شده و اکنون شناخت ارتباط این اقدامات با یکدیگر و بررسی اثر تجمعی آن‌ها اهمیت دارد.
پارسی مستندسازی جامع مداخلات گذشته، تهیه نقشه‌های دقیق معماری و سازه‌ای و بررسی تأسیسات را از نیازهای اساسی این مجموعه می‌داند. او همچنین درباره وضعیت برخی ستون‌های ایوان تأکید می‌کند که نمی‌توان از ریزش قریب‌الوقوع آن‌ها سخن گفت، اما شرایط موجود نیز اطمینان‌بخش نیست و تکرار حادثه‌ای مشابه انفجار اخیر در مجاورت بنا می‌تواند خطر بیشتری ایجاد کند. ازاین‌رو، تهیه طرحی برای رفع خطر اضطراری و جلوگیری از تشدید ناپایداری‌ها ضروری است.
در کنار مسائل سازه‌ای، وضعیت رطوبتی باغ و محوطه نیز نیازمند بررسی است. فاطمه غلامی، معمار و مرمتگر، تغییر جنس کف‌سازی مسیرهای باغ از سطوح خاکی و شنی به سنگ‌فرش را از موضوعاتی می‌داند که باید آثار آن بر نفوذپذیری زمین، جذب و هدایت آب‌های سطحی و تماس رطوبت با بدنه بنا ارزیابی شود. به گفته او، بررسی مسیر حرکت آب در محوطه، نحوه دفع آب از بام و کارآمدی سامانه‌های هدایت آب باید در مطالعات حفاظتی مورد توجه قرار گیرد.
غلامی همچنین با اشاره به آسیب‌های ناشی از موج انفجار می‌گوید سازه‌های طاقی چهلستون عملکرد نسبتاً مناسبی در برابر موج انفجار داشته‌اند، اما در بخش‌هایی از پوشش آجری، شکستگی آجرها و آسیب به بندکشی‌ها مشاهده شده است. این آسیب‌ها در صورت بی‌توجهی و نفوذ عوامل محیطی می‌توانند در بلندمدت بر دوام مصالح اثر بگذارند. بازبینی تأسیسات برقی و مکانیکی، کنترل شرایط محیطی و پیشگیری از خطرهایی مانند آتش‌سوزی نیز از دیگر ضرورت‌های حفاظت از این مجموعه است.
ابعاد آسیب‌های سازه‌ای چهلستون نیز قابل توجه است. میترا حسینی، کارشناس سازه بناهای تاریخی، با اشاره به بررسی‌های انجام‌شده از پوسیدگی و آثار حمله حشرات تا عمق حدود ۱۰ سانتی‌متر در برخی ستون‌های چوبی، بار اضافی ناشی از لایه‌های متعدد کاهگل روی بام، ظرفیت باربری ناکافی برخی ستون‌ها و خمیدگی و انحراف عناصر چوبی خبر می‌دهد.
بر اساس برداشت‌های هندسی، دیوار غربی بنا حدود ۲۷ سانتی‌متر به سمت بیرون انحراف دارد و در بخش دیگری نیز انحرافی حدود ۱۴ تا ۱۵ سانتی‌متر ثبت شده است. همچنین در گنبد اصلی، تغییر وضعیت هندسی حدود ۱۳ سانتی‌متر مشاهده شده و برخی تیرهای چوبی نمای غربی نیز دچار خیز شده‌اند. در دو ستون بررسی‌شده، خمیدگی حدود چهار سانتی‌متری ثبت شده است.
این کارشناس با تأکید بر ضرورت پایش منظم ترک‌ها و تغییر شکل‌ها می‌گوید صرف مشاهده ترک برای تشخیص فعال بودن آن کافی نیست و باید تغییرات آن در طول زمان اندازه‌گیری شود. او همچنین تأکید دارد که نمی‌توان تا پایان مطالعات و نهایی شدن طرح مرمت، اقدامات حفاظتی را به تعویق انداخت؛ از جمله باید برای انتقال موقت بار تیرهای چوبی در محدوده ستون‌های آسیب‌پذیر تمهیداتی در نظر گرفته شود.
مجموع این بررسی‌ها نشان می‌دهد چهلستون به برنامه‌ای جامع و هماهنگ برای حفاظت نیاز دارد؛ برنامه‌ای که رفع خطر اضطراری، مستندسازی مداخلات گذشته، مطالعات ژئوتکنیک و سازه، پایش مستمر ترک‌ها و تدوین طرح استحکام‌بخشی را در بر گیرد. جایگاه جهانی این اثر تاریخی ایجاب می‌کند هرگونه مداخله بر پایه شناخت دقیق ساختار و رفتار سازه‌ای بنا و با رعایت اصول حفاظت از میراث فرهنگی انجام شود تا اصالت معماری و تاریخی آن برای نسل‌های آینده حفظ شود.


نظرات شما